ถูกใจ

แชร์

อาการภาวะสมองเสื่อมในสุนัขและวิธีดูแล

สมอง/การรับรู้ถาม-ตอบคณะที่ปรึกษาสัตวแพทย์ Meongsiljang

เมื่อสุนัขอายุมากขึ้นก็อาจเกิดภาวะสมองเสื่อมได้ เนื้อหานี้สรุปอาการหลักของกลุ่มอาการบกพร่องทางการรับรู้และวิธีดูแลตามแต่ละระยะ

สุนัขก็เกิดภาวะสมองเสื่อมได้

สุนัขสูงวัยที่มีสีหน้าสับสนเล็กน้อยในห้องนั่งเล่น

ภาวะสมองเสื่อมในสุนัขหรือกลุ่มอาการบกพร่องทางการรับรู้ เป็นโรคสมองเสื่อมที่พบในสุนัขสูงวัย โดยมีอาการเด่นคือสูญเสียการรับรู้ทิศทางและรูปแบบการนอนเปลี่ยนแปลง ในทางสัตวแพทย์เรียกภาวะนี้ว่า 'กลุ่มอาการบกพร่องทางการรับรู้' ตามตำราสัตวแพทยศาสตร์ สุนัขสูงวัยอายุ 13~15 ปีจะแสดงสัญญาณการรับรู้ลดลงอย่างชัดเจน และทราบกันว่าอัตราการเกิดจะสูงขึ้นตามอายุ หากจู่ ๆ เห่าในเวลากลางคืน หลงทางในเส้นทางที่เคยเดินเป็นประจำ หรือขับถ่ายผิดที่บ่อยขึ้น อาจไม่ใช่เพียงความชราตามปกติ แต่อาจเป็นอาการระยะแรกของภาวะสมองเสื่อม การตรวจพบและดูแลตั้งแต่เนิ่น ๆ ช่วยชะลอการดำเนินของโรคได้ จึงควรตรวจสอบอาการและวิธีดูแลอย่างละเอียด

เหตุใดสุนัขจึงเกิดภาวะสมองเสื่อม?

สาเหตุหลักของภาวะสมองเสื่อมในสุนัขคือความชราของสมอง เมื่ออายุมากขึ้น สมองจะเกิดการเปลี่ยนแปลงจากความเสื่อมหลายรูปแบบ ตามตำราสัตวแพทยศาสตร์ พบการเปลี่ยนแปลงในสมองของสุนัขสูงวัยจริง เช่น ปริมาตรกลีบหน้าของสมองลดลง โพรงสมองมีขนาดใหญ่ขึ้น การสูญเสียปลอกไมอีลิน การสะสมของไลโปฟัสซินและชิ้นส่วนเซลล์จากการตายแบบอะพอพโทซิส การเสื่อมของแอกซอน และจำนวนเซลล์ประสาทลดลง การเปลี่ยนแปลงของเนื้อสมองเหล่านี้นำไปสู่การรับรู้ที่ลดลงและพฤติกรรมผิดปกติ นอกจากนี้ ยังทราบกันว่าการเปลี่ยนแปลงการทำงานของสารสื่อประสาท เช่น โดพามีน เกี่ยวข้องกับการทำงานของสมองที่ลดลงด้วย การเปลี่ยนแปลงจากความเสื่อมเหล่านี้เป็นสิ่งที่สังเกตพบจริงในสมองของสุนัขสูงวัย อายุเป็นปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญที่สุด โดยเฉพาะสุนัขสูงวัยอายุ 13~15 ปีมีแนวโน้มแสดงสัญญาณการรับรู้ลดลงอย่างชัดเจน

รายการตรวจสอบอาการภาวะสมองเสื่อม

หากตรงกับอาการด้านล่างตั้งแต่ 2~3 ข้อขึ้นไป อาจสงสัยภาวะสมองเสื่อม

สูญเสียการรับรู้ทิศทาง: หลงทางในบ้าน หรือยืนนิ่งเหม่อลอยอยู่หน้ากำแพงหรือเฟอร์นิเจอร์

รูปแบบการนอนเปลี่ยนแปลง: นอนตลอดช่วงกลางวัน แต่ตื่นเดินไปมาหรือเห่าในเวลากลางคืน

ขับถ่ายผิดที่: สุนัขที่เคยฝึกขับถ่ายแล้วจู่ ๆ กลับขับถ่ายผิดที่ในบ้าน

ปฏิสัมพันธ์ทางสังคมลดลง: จำผู้เลี้ยงไม่ได้ ไม่แสดงความยินดีเมื่อพบ และไม่สนใจ

กิจกรรมลดลง: หมดความสนใจในการเล่นหรือเดินเล่น และใช้เวลาเหม่อลอยมากขึ้น

วิตกกังวล·กระสับกระส่าย: เดินไปมาโดยไม่มีสาเหตุ หรือออกจากบริเวณใดบริเวณหนึ่งไม่ได้

สุนัขพันธุ์เล็กสูงวัยยืนนิ่งเหม่อลอยหันหน้าเข้าหากำแพงในทางเดิน

เปรียบเทียบอาการตามแต่ละระยะ

ภาวะสมองเสื่อมในสุนัขแบ่งได้เป็น 3 ระยะหลัก

หัวข้อ	ระยะแรก	ระยะกลาง	ระยะท้าย
การรับรู้ทิศทาง	เหม่อลอยเป็นครั้งคราว	หลงทางในบ้าน	หาบ้านของตัวเองไม่พบ
การนอน	เปลี่ยนแปลงเล็กน้อย	ตื่นบ่อยในเวลากลางคืน	กลางวันและกลางคืนสลับกันโดยสิ้นเชิง
การขับถ่าย	ผิดที่นาน ๆ ครั้ง	ผิดที่บ่อย	ควบคุมไม่ได้
การเข้าสังคม	ไม่สนใจเล็กน้อย	จำผู้เลี้ยงไม่ได้เป็นครั้งคราว	จดจำครอบครัวได้ยาก
กิจกรรม	ความสนใจลดลง	เฉื่อยชา	แทบไม่เคลื่อนไหว

สับสนกับโรคอื่นได้ง่าย

อาการของภาวะสมองเสื่อมอาจคล้ายโรคอื่น เช่น เนื้องอกในสมอง ภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานต่ำ ความเจ็บปวดจากข้ออักเสบ และการมองเห็นหรือการได้ยินลดลง โดยเฉพาะหากอาการเกิดขึ้นอย่างฉับพลัน มีความเป็นไปได้ว่าจะเป็นโรคอื่นมากกว่าภาวะสมองเสื่อม เมื่อพบพฤติกรรมเปลี่ยนแปลง อย่าปล่อยผ่านโดยคิดว่า 'คงเป็นเพราะแก่แล้ว' และต้องรับการวินิจฉัยที่ถูกต้องจากสัตวแพทย์ก่อน

วินิจฉัยอย่างไร?

น่าเสียดายที่ภาวะสมองเสื่อมในสุนัขวินิจฉัยยืนยันได้ยากด้วยการตรวจเลือดหรือการตรวจด้วยภาพเพียงอย่างเดียว สัตวแพทย์จะประเมินโดยรวมจากการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมที่ผู้เลี้ยงสังเกตพบ สิ่งสำคัญที่สุดในกระบวนการวินิจฉัยคือการตัดโรคอื่นออกก่อน โดยใช้การตรวจเลือด การตรวจปัสสาวะ เอกซเรย์ และหากจำเป็น อาจตรวจสมองด้วยการสร้างภาพด้วยเรโซแนนซ์แม่เหล็ก เพื่อหาสาเหตุ เช่น เนื้องอกในสมองหรือความผิดปกติของฮอร์โมน ก่อนมาโรงพยาบาล หากจดบันทึกการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมตามวันที่ไว้ จะช่วยในการวินิจฉัยได้มาก ควรบันทึกว่าเริ่มตั้งแต่เมื่อใด เกิดพฤติกรรมอะไร และบ่อยเพียงใด

สุนัขสูงวัยกำลังรับการตรวจจากสัตวแพทย์บนโต๊ะตรวจ

วิธีรักษา

ปัจจุบันยังไม่มีวิธีรักษาภาวะสมองเสื่อมในสุนัขให้หายขาด แต่มีวิธีดูแลที่ช่วยชะลอการดำเนินของโรคและบรรเทาอาการ

การรักษาด้วยยา: สัตวแพทย์อาจสั่งยาที่ได้รับอนุญาตให้ใช้รักษากลุ่มอาการบกพร่องทางการรับรู้ในสุนัข เช่น เซเลจิลีน ตามตำราพฤติกรรมศาสตร์ทางสัตวแพทย์ ยานี้ออกฤทธิ์โดยชะลอการสลายโดพามีนในสมองและช่วยต้านอนุมูลอิสระ ประสิทธิผลและข้อควรระวังของยาอาจแตกต่างกันในสุนัขแต่ละตัว หลังได้รับยาแล้วควรให้ยาอย่างสม่ำเสมอตามคำแนะนำของสัตวแพทย์และติดตามอาการเป็นประจำ

การรักษาด้วยอาหาร: อาหารตามใบสั่งที่อุดมด้วยสารต้านอนุมูลอิสระช่วยชะลอการรับรู้ที่ลดลง งานวิจัยพบผลช่วยปรับปรุงการรับรู้เมื่อใช้อาหารที่อุดมด้วยสารต้านอนุมูลอิสระร่วมกับการเพิ่มสิ่งกระตุ้นในสภาพแวดล้อม ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารแต่ละส่วนประกอบมีประสิทธิผลและความปลอดภัยต่างกัน จึงไม่ควรให้ผลิตภัณฑ์ที่วางขายทั่วไปโดยพลการ และต้องตัดสินใจหลังปรึกษาสัตวแพทย์

วิธีดูแลที่บ้าน

การจัดสภาพแวดล้อมที่บ้านควบคู่กับการรักษาด้วยยามีความสำคัญอย่างมาก

รักษาสภาพแวดล้อมในการใช้ชีวิต: อย่าเปลี่ยนตำแหน่งเฟอร์นิเจอร์ และวางชามอาหารกับชามน้ำไว้ตำแหน่งเดิมเสมอ สภาพแวดล้อมที่คุ้นเคยช่วยลดความสับสน

กระตุ้นสมองอย่างเหมาะสม: กระตุ้นสมองด้วยการเดินเล่นระยะสั้น กิจกรรมดมกลิ่นหาอาหารแบบง่าย ภาชนะให้อาหารแบบปริศนา หรือของเล่นใหม่ หากยากเกินไปอาจทำให้เครียด จึงควรลดระดับความยาก

จัดการการขับถ่าย: หากขับถ่ายผิดที่บ่อยขึ้น อย่าดุ แต่ให้โอกาสขับถ่ายบ่อย ๆ ตามเวลาที่สม่ำเสมอ เมื่อขับถ่ายนอกบ้านสำเร็จ ให้ชมและให้ขนมทันที สถานที่ขับถ่ายที่คุ้นเคยและกิจวัตรสม่ำเสมอช่วยลดการขับถ่ายผิดที่

สร้างกิจวัตรกลางคืน: ให้ทำกิจกรรมอย่างเพียงพอในช่วงกลางวัน และจัดสภาพแวดล้อมให้เงียบและมืดในเวลากลางคืนเพื่อปรับรูปแบบการนอน

สุนัขสูงวัยกำลังเล่นของเล่นดมกลิ่นหาอาหารบนพื้นห้องนั่งเล่น

เริ่มป้องกันภาวะสมองเสื่อมตั้งแต่ตอนนี้

ภาวะสมองเสื่อมพบในสุนัขสูงวัย แต่การสร้างนิสัยเพื่อการป้องกันตั้งแต่วัยกลางคน อายุ 7~8 ปี อาจช่วยชะลอการเกิดโรคได้ ควรรักษาการเดินเล่นและการเล่นอย่างสม่ำเสมอ ให้อาหารที่อุดมด้วยสารต้านอนุมูลอิสระ และคงปฏิสัมพันธ์ทางสังคมกับสุนัขตัวอื่นและผู้คนอย่างต่อเนื่อง กิจกรรมดมกลิ่นหาอาหารหรือของเล่นปริศนาที่กระตุ้นสมองก็เป็นวิธีป้องกันที่ดี

สัตวแพทย์ผู้ตรวจสอบคอนเทนต์นี้

Dr. Tony — Punnawat Phongkittirak

สัตวแพทย์

สัตวแพทย์ผู้สำเร็จการศึกษาด้านสัตวแพทยศาสตร์จากมหาวิทยาลัยขอนแก่น ประเทศไทย และผ่านหลักสูตร IVSA ที่ North Carolina State University สหรัฐอเมริกา ด้วยประสบการณ์ทางคลินิกในโรงพยาบาลสัตว์ ปัจจุบันทำงานในสายงานเฮลท์แคร์สัตว์เลี้ยง และมุ่งมั่นสร้างระบบการดูแลดิจิทัลที่เชื่อมผู้เลี้ยงกับสัตวแพทย์

คำถามที่พบบ่อย

สุนัขเริ่มเกิดภาวะสมองเสื่อมตั้งแต่อายุเท่าใด?

ตามตำราสัตวแพทยศาสตร์ สุนัขสูงวัยอายุ 13~15 ปีจะแสดงการรับรู้ที่ลดลงอย่างชัดเจน และอัตราการเกิดจะสูงขึ้นตามอายุ ตั้งแต่อายุประมาณ 8 ปี ควรสังเกตการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมอย่างใกล้ชิด และหากพบความผิดปกติควรปรึกษาสัตวแพทย์

มีผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่ช่วยเรื่องภาวะสมองเสื่อมหรือไม่?

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่มีส่วนประกอบช่วยส่งเสริมสุขภาพสมอง เช่น สารต้านอนุมูลอิสระ อาจมีส่วนช่วย แต่ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารแต่ละชนิดมีส่วนประกอบและปริมาณต่างกัน และบางส่วนประกอบอาจไม่เหมาะกับสุนัขหรือก่อให้เกิดพิษ จึงต้องปรึกษาสัตวแพทย์ก่อนให้เสมอ

หากสุนัขที่มีภาวะสมองเสื่อมเห่าตลอดทั้งคืน ควรทำอย่างไร?

จัดให้ทำกิจกรรมอย่างเพียงพอในช่วงกลางวัน และสร้างสภาพแวดล้อมที่เงียบและมืดในเวลากลางคืน หากมีความวิตกกังวลในเวลากลางคืนรุนแรง ควรปรึกษาสัตวแพทย์เรื่องการรักษาด้วยยา การดุอาจทำให้ความวิตกกังวลรุนแรงขึ้น

แยกภาวะสมองเสื่อมออกจากความชราตามปกติได้อย่างไร?

ความชราตามปกติทำให้กิจกรรมลดลงเล็กน้อย แต่ภาวะสมองเสื่อมจะแสดงการรับรู้ที่ลดลงอย่างชัดเจน เช่น ขับถ่ายผิดที่ สูญเสียการรับรู้ทิศทาง และจำผู้เลี้ยงไม่ได้ หากพบหลายอาการพร้อมกัน อาจสงสัยภาวะสมองเสื่อม

ภาวะสมองเสื่อมในสุนัขดีขึ้นได้ด้วยการรักษาหรือไม่?

รักษาให้หายขาดได้ยาก แต่การรักษาด้วยยาควบคู่กับการจัดสภาพแวดล้อมช่วยบรรเทาอาการและชะลอการดำเนินของโรคได้ ยิ่งตรวจพบเร็ว ผลการดูแลยิ่งดี หากพบพฤติกรรมผิดปกติ ควรไปโรงพยาบาลสัตว์โดยเร็ว

แชร์