ถูกใจ

แชร์

สัญญาณความเจ็บปวดของสัตว์เลี้ยงที่พูดไม่ได้ — 7 พฤติกรรมเตือนที่ต้องไม่พลาด

ภูมิคุ้มกันถาม-ตอบคณะที่ปรึกษาสัตวแพทย์ Meongsiljang

สุนัขและแมวมีสัญชาตญาณซ่อนความเจ็บปวด บทความนี้แนะนำวิธีสังเกตสัญญาณความเจ็บปวดตั้งแต่เนิ่น ๆ ผ่านการเปลี่ยนแปลงของพฤติกรรม ท่าทาง และความอยากอาหาร

สัญญาณความเจ็บปวดของสัตว์เลี้ยงคืออะไร

สัญญาณความเจ็บปวดของสัตว์เลี้ยงคือการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม ท่าทาง และสภาพทางสรีรวิทยาที่สุนัขหรือแมวแสดงออกเมื่อรู้สึกเจ็บปวด สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการสังเกต "ความแตกต่างจากปกติ" ได้อย่างรวดเร็ว สุนัขและแมวมีแนวโน้มตามสัญชาตญาณที่จะซ่อนความเจ็บปวด ดังนั้นเมื่อสัญญาณที่สังเกตเห็นได้ปรากฏขึ้น อาจหมายความว่าอาการดำเนินไปค่อนข้างมากแล้ว ตามตำราสัตวแพทยศาสตร์ การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมเป็นหนึ่งในสัญญาณแรกที่บ่งบอกว่าสัตว์ป่วยหรือมีความเจ็บปวด และถือเป็นตัวบ่งชี้ที่เชื่อถือได้ในการประเมินความเจ็บปวด ดังนั้นการสังเกตพฤติกรรมที่เปลี่ยนแปลงไปจากปกติอย่างสม่ำเสมอจึงเป็นจุดเริ่มต้นของการตรวจพบความเจ็บปวดตั้งแต่เนิ่น ๆ

เหตุใดจึงมักพลาดสังเกตสัญญาณความเจ็บปวด

สัตว์เลี้ยงไม่สามารถพูดว่า "เจ็บ" ได้เหมือนมนุษย์ สุนัขและแมวเป็นที่รู้กันว่าซ่อนความเจ็บปวดได้ดี โดยเฉพาะแมวที่มีสัญญาณความเจ็บปวดละเอียดอ่อนมาก ทำให้เจ้าของมักสังเกตไม่ทัน สุนัขเองก็เป็นสัตว์ที่ซ่อนความเจ็บปวดตามสัญชาตญาณ จึงอาจไม่แสดงความไม่สบายออกมาให้เห็นชัดเจน นอกจากนี้ รูปแบบการแสดงออกของความเจ็บปวดยังแตกต่างกันมากตามชนิดของสัตว์ และแม้ในชนิดเดียวกันก็ยังแตกต่างกันระหว่างตัว บางครั้งจึงปรากฏเป็นสัญญาณที่ละเอียดอ่อนและสังเกตได้ยาก ดังนั้นเจ้าของจำเป็นต้องรู้จักรูปแบบพฤติกรรมปกติของสัตว์เลี้ยงเป็นอย่างดีจึงจะสังเกตเห็นการเปลี่ยนแปลงเล็กน้อยได้ การสังเกตอย่างสม่ำเสมอในหลายด้าน ไม่ว่าจะเป็นระดับกิจกรรม ความอยากอาหาร การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม และการมีปฏิสัมพันธ์กับสิ่งรอบข้าง ถือเป็นพื้นฐานสำคัญ

สัญญาณความเจ็บปวด 7 ประการของสุนัข

หากสัญญาณต่อไปนี้ปรากฏในระดับที่แตกต่างจากปกติ หรือเกิดซ้ำและต่อเนื่อง ให้สงสัยว่าอาจมีความเจ็บปวด

การหดตัวทางพฤติกรรม: ปฏิเสธการเล่นหรือเดินเล่นที่เคยชอบ

ความอยากอาหารลดลง: ปฏิเสธขนมที่ชอบหรือกินช้าลง

การเลียมากเกินไป: เลียหรือกัดแทะบริเวณใดบริเวณหนึ่งซ้ำ ๆ

ท่าทางผิดปกติ: โค้งหลังหรืออยู่ในท่าขดตัวเป็นเวลานาน

การเปลี่ยนแปลงการหายใจ: หอบถี่แม้ขณะพักผ่อน

การเปลี่ยนแปลงเสียง: ร้องครวญครางหรือส่งเสียงร้องแตกต่างจากปกติ

ความก้าวร้าว: คำรามหรือหลีกหนีเมื่อพยายามสัมผัส

เจ้าของกำลังสังเกตสุนัขที่อยู่ในท่าขดตัว

ความแตกต่างของสัญญาณความเจ็บปวดระหว่างสุนัขและแมว

รายการ	สุนัข	แมว
การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม	ปฏิเสธการเล่น, ไม่ยอมเดินเล่น	ซ่อนตัว, ชอบอยู่โดดเดี่ยว
เสียง	ส่งเสียงครวญคราง, ร้องไห้	แทบไม่ส่งเสียง, บางครั้งฟ่อ
ท่าทาง	หลังโก่ง, เดินกะเผลก	ยึดท่าหมอบ, นั่งท่าก้อนขนมปังต่อเนื่อง
ความอยากอาหาร	ปฏิเสธแม้แต่ขนม	ไม่เข้าใกล้ชามอาหาร
การเลียขน	เลียบริเวณเฉพาะจุด	หยุดเลียขนหรือเลียขนมากเกินไป
สีหน้า	หรี่ตา, หูพับไปด้านหลัง	ตาหยี, หนวดแบนราบ

อ้างอิง: Small Animal Critical Care Medicine 3rd Ed, Pain Assessment

แมวต้องระวังเป็นพิเศษ

การแสดงออกถึงความเจ็บปวดของแมวละเอียดอ่อนกว่าสุนัขมาก การอยู่ในท่า "ขนมปัง" เป็นเวลานาน การซ่อนตัวไม่ยอมออกมา หรือการเปลี่ยนแปลงรูปแบบการใช้ห้องน้ำ ก็อาจเป็นสัญญาณความเจ็บปวดได้ ควรสังเกตอย่างใกล้ชิดหากแมวหยุดดูแลตัวเองหรือในทางตรงกันข้ามเลียบริเวณใดบริเวณหนึ่งมากเกินไป ตาม Feline Grimace Scale (FGS) ซึ่งเป็นเครื่องมือประเมินความเจ็บปวดในแมวที่ได้รับการยืนยัน การเปลี่ยนแปลงของหน่วยการแสดงออกทางใบหน้า 5 ประการ ได้แก่ ตำแหน่งหู ความตึงของเบ้าตา (กล้ามเนื้อรอบดวงตา) ความตึงของปาก ตำแหน่งหนวด และตำแหน่งศีรษะ เป็นเบาะแสสำคัญของความเจ็บปวดในแมว

สัญญาณความเจ็บปวดฉุกเฉินที่ต้องรีบพาไปพบสัตวแพทย์ทันที

หากพบอาการต่อไปนี้ต้องรีบพาไปห้องฉุกเฉินโดยไม่รอช้า ท้องแข็งและบวมโป่ง หรือเจ็บปวดอย่างรุนแรงเมื่อสัมผัส หายใจเร็วและตื้นมาก หรือหอบทางปากมากผิดปกติ หยุดเคลื่อนไหวกะทันหันและแข็งทื่ออยู่ในท่าเดิม มีสัญญาณความเจ็บปวดร่วมกับอาเจียนหรือท้องเสีย สีเหงือกซีดหรือเป็นสีม่วง ถ่ายปัสสาวะหรืออุจจาระอย่างยากลำบากพร้อมกับแสดงความเจ็บปวด กรณีเหล่านี้อาจเกิดจากปัญหาอวัยวะภายในหรือความเจ็บปวดเฉียบพลัน ซึ่งช่วงเวลาทองมีความสำคัญอย่างยิ่ง

วิธีตรวจสอบความเจ็บปวดที่บ้าน

สามารถตรวจสอบเบื้องต้นได้ที่บ้านก่อนพาไปพบสัตวแพทย์

การทดสอบการสัมผัส: สัมผัสบริเวณที่มักแตะเบา ๆ แล้วสังเกตปฏิกิริยา

การสังเกตการเดิน: ตรวจดูว่าการเดินและวิ่งเป็นปกติหรือไม่

การบันทึกชีวิตประจำวัน: บันทึกปริมาณอาหาร ปริมาณน้ำ และสภาพการขับถ่ายเป็นเวลาอย่างน้อย 3 วัน

การบันทึกวิดีโอ: หากพบพฤติกรรมผิดปกติ ให้บันทึกวิดีโอไว้ เพราะจะเป็นประโยชน์อย่างมากในการตรวจรักษา

อย่างไรก็ตาม ห้ามกดนวดบริเวณที่เจ็บปวดโดยใช้แรง เพราะอาจทำให้ความเจ็บปวดรุนแรงขึ้นหรือเกิดการกัดได้

เจ้าของกำลังตรวจสอบสุนัขอย่างนุ่มนวลและบันทึกข้อมูล

ห้ามให้ยาแก้ปวดของมนุษย์โดยเด็ดขาด

การให้ยาแก้ปวดสำหรับมนุษย์ เช่น Tylenol หรือ Ibuprofen ตามดุลยพินิจของเจ้าของเองอาจทำให้สัตว์เลี้ยงเสียชีวิตจากพิษได้ ในความเป็นจริง เหตุการณ์ที่เจ้าของให้ยา NSAID สำหรับมนุษย์แก่สัตว์เลี้ยงที่มีความเจ็บปวดโดยไม่รู้ถึงอันตรายนั้นเกิดขึ้นไม่น้อย โดยเฉพาะแมวที่มีความสามารถในการล้างพิษผ่านกระบวนการ glucuronide conjugation ต่ำกว่าและมีค่าครึ่งชีวิตของยายาวนานกว่า ทำให้ไวต่อ NSAID เช่น Ibuprofen มากกว่าสุนัขหลายเท่า และอาจเป็นอันตรายได้แม้ในปริมาณเล็กน้อย สัตวแพทย์จะสั่งจ่ายยาที่ปลอดภัยโดยปรับตามน้ำหนักและสภาพของสัตว์ ดังนั้นต้องพาไปพบสัตวแพทย์ก่อนเสมอแล้วจึงใช้ยา อย่าวินิจฉัยเองโดยอาศัยการแพทย์พื้นบ้านหรือข้อมูลจากอินเทอร์เน็ต หากสงสัยว่ามีสัญญาณความเจ็บปวด การปรึกษาสัตวแพทย์เป็นวิธีที่ปลอดภัยที่สุด

เพิ่มประสิทธิภาพการตรวจรักษาด้วยบันทึกความเจ็บปวด

หากสงสัยว่าสัตว์เลี้ยงมีสัญญาณความเจ็บปวด ให้ลองจัดทำ "บันทึกความเจ็บปวด" การบันทึกว่าอาการเริ่มขึ้นเมื่อใด อาการรุนแรงขึ้นในสถานการณ์ใด และพบมากในช่วงเวลาใดของวัน จะช่วยให้สัตวแพทย์ค้นหาสาเหตุได้อย่างมาก โดยเฉพาะความเจ็บปวดที่เกิดเป็นช่วง ๆ ซึ่งมักตรวจยืนยันได้ยากที่สถานพยาบาล วิดีโอที่บันทึกที่บ้านอาจเป็นเบาะแสชี้ขาดได้ ตำราสัตวแพทยศาสตร์ยังเน้นย้ำว่าการบันทึกผลการประเมินความเจ็บปวดอย่างสม่ำเสมอช่วยในการสังเกตและจัดการความเจ็บปวดได้อย่างมีประสิทธิภาพ ดังนั้นบันทึกการสังเกตของเจ้าของจึงเป็นข้อมูลสำคัญในการตรวจรักษา

สัตวแพทย์ผู้ตรวจสอบคอนเทนต์นี้

Dr. Tony — Punnawat Phongkittirak

สัตวแพทย์

สัตวแพทย์ผู้สำเร็จการศึกษาด้านสัตวแพทยศาสตร์จากมหาวิทยาลัยขอนแก่น ประเทศไทย และผ่านหลักสูตร IVSA ที่ North Carolina State University สหรัฐอเมริกา ด้วยประสบการณ์ทางคลินิกในโรงพยาบาลสัตว์ ปัจจุบันทำงานในสายงานเฮลท์แคร์สัตว์เลี้ยง และมุ่งมั่นสร้างระบบการดูแลดิจิทัลที่เชื่อมผู้เลี้ยงกับสัตวแพทย์

คำถามที่พบบ่อย

ไม่แน่ใจว่าสัตว์เลี้ยงกำลังเจ็บปวดหรือไม่ ควรทำอย่างไร

หากสังเกตพบสิ่งที่แตกต่างจากพฤติกรรมปกติซ้ำ ๆ ต่อเนื่อง แนะนำให้พาไปพบสัตวแพทย์ เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมเป็นหนึ่งในตัวบ่งชี้ความเจ็บปวดที่สำคัญ การบันทึกวิดีโอไว้แสดงให้สัตวแพทย์ดูจะช่วยให้การตรวจรักษามีประสิทธิภาพมากขึ้น

สุนัขส่งเสียงร้องครวญคราง แต่ยังวิ่งเล่นได้กระฉับกระเฉง ถือว่าปกติหรือไม่

อาจมีความเจ็บปวดเป็นช่วง ๆ ได้ ความเจ็บปวดมักเกิดขึ้นในท่าทางหรือการเคลื่อนไหวบางอย่าง ควรสังเกตสักสองสามวัน หากเกิดซ้ำให้พาไปพบสัตวแพทย์เพื่อความปลอดภัย

แมวซ่อนตัวและไม่ยอมออกมา เป็นสัญญาณความเจ็บปวดหรือไม่

มีความเป็นไปได้ หากแมวที่ปกติออกมาได้ง่ายเริ่มซ่อนตัวและปฏิเสธอาหารและน้ำ อาจเป็นสัญญาณของความเจ็บปวดหรือสภาพร่างกายที่ถดถอย จำเป็นต้องพาไปพบสัตวแพทย์

สุนัขสูงอายุเคลื่อนไหวน้อยอยู่แล้วตามธรรมชาติ จะแยกแยะความแตกต่างได้อย่างไร

การแยกแยะระหว่างการเสื่อมตามวัยและความเจ็บปวดเป็นเรื่องยาก แต่หากมีการเปลี่ยนแปลง เช่น ลังเลก่อนลุกขึ้นหรือหลีกเลี่ยงบันได ให้สงสัยว่าอาจมีความเจ็บปวดที่ข้อต่อ การตรวจสุขภาพประจำปีเป็นสิ่งสำคัญ

ดูเหมือนจะมีความเจ็บปวด แต่ยังกินข้าวได้ตามปกติ แปลว่าไม่มีปัญหาหรือ

อาจมีความเจ็บปวดได้แม้ความอยากอาหารจะยังคงเดิม เนื่องจากการตอบสนองของความอยากอาหารมีความหลากหลายขึ้นอยู่กับชนิดและระดับของความเจ็บปวด จึงต้องสังเกตการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมอื่น ๆ ร่วมด้วย เช่น ระดับกิจกรรม ท่าทาง และการมีปฏิสัมพันธ์กับสิ่งรอบข้าง

แชร์