ถูกใจ

แชร์

คู่มือการประเมินความเจ็บปวดในสัตว์เลี้ยงฉบับสมบูรณ์

ภูมิคุ้มกันถาม-ตอบคณะที่ปรึกษาสัตวแพทย์ Meongsiljang

การประเมินความเจ็บปวดในสัตว์เลี้ยงคือการสังเกตพฤติกรรม ท่าทาง และปฏิกิริยาอย่างรอบด้านเพื่อแปลงระดับความเจ็บปวดเป็นคะแนน รวบรวมสัญญาณที่เจ้าของตรวจสอบได้ที่บ้านจนถึงเกณฑ์มาตรฐานที่สัตวแพทย์ใช้

เกณฑ์การประเมินความเจ็บปวดในสัตว์เลี้ยงคืออะไร?

เจ้าของและสัตวแพทย์สังเกตสัญญาณความเจ็บปวดของสัตว์เลี้ยง

เกณฑ์การประเมินความเจ็บปวดในสัตว์เลี้ยงเป็นเครื่องมือทางคลินิกที่แปลงระดับความเจ็บปวดของสุนัขและแมวที่ไม่สามารถพูดได้เป็นคะแนนโดยสังเคราะห์พฤติกรรม ท่าทาง และปฏิกิริยา สิ่งที่สำคัญจริงๆ คือ การสังเกตอย่างเป็นกลาง หากมีการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมอย่างสม่ำเสมอ เช่น ความอยากอาหารลดลง ท่าทางขดตัว หรือเสียงร้องที่ต่างจากปกติ อาจไม่ใช่ปัญหาอารมณ์แต่เป็นสัญญาณของความเจ็บปวด หนังสือเรียนสัตวแพทยศาสตร์เน้นย้ำว่าความเจ็บปวดมักแสดงออกผ่านการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมและนิสัยที่ละเอียดอ่อน ดังนั้นความแตกต่างเล็กน้อยจากปกติอาจเป็นดัชนีชี้ว่าสัตว์ป่วยหรือกำลังเจ็บปวด ดังนั้นจึงต้องสังเกตความแตกต่างเล็กน้อยจากปกติอย่างรอบคอบ หากตรวจพบการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ได้เร็ว ก็จะสามารถเริ่มการประเมินและจัดการความเจ็บปวดที่เหมาะสมได้เร็วขึ้นเท่านั้น

ทำไมต้องมีการประเมินความเจ็บปวด?

ความเจ็บปวดไม่ใช่เพียงความรู้สึกเจ็บปวด แต่เป็นสัญญาณสำคัญที่มีผลกระทบอย่างมากต่อการฟื้นตัวและคุณภาพชีวิตของสัตว์ หนังสือเรียนสัตวแพทยศาสตร์มองว่าความเจ็บปวดเป็น 'สัญญาณชีพที่ 4' รองจากอุณหภูมิร่างกาย ชีพจร และการหายใจ และเน้นย้ำว่าการประเมินความเจ็บปวดต้องรวมอยู่ในการประเมินทางคลินิกของผู้ป่วยทุกคน นอกจากนี้ยังอธิบายว่าการไม่มีการประเมินความเจ็บปวดอย่างเหมาะสมเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้ไม่สามารถรักษาความเจ็บปวดได้อย่างเหมาะสม และหากความเจ็บปวดไม่ได้รับการควบคุมอย่างเพียงพอ สัตว์จะได้รับความทุกข์ทรมาน อัตราการเจ็บป่วยจะสูงขึ้น และผลการฟื้นตัวอาจแย่ลง โดยเฉพาะสัตว์เลี้ยงที่เพิ่งผ่าตัดหรือมีโรคข้อเรื้อรัง ต้องบันทึกคะแนนความเจ็บปวดเป็นระยะเพื่อให้สัตวแพทย์สามารถปรับขนาดยาแก้ปวดได้ ในที่สุดการประเมินความเจ็บปวดคือจุดเริ่มต้นของการรักษา

เกณฑ์การประเมินความเจ็บปวด 3 แบบหลัก

รายการ	เกณฑ์ความเจ็บปวดแบบรวมกลาสโกว์ (CMPS)	เกณฑ์ความเจ็บปวดเฉียบพลันโคโลราโด	เกณฑ์grimaceแมว (FGS)
เป้าหมาย	สุนัข	สุนัขและแมว	เฉพาะแมว
วิธีการประเมิน	สังเกตพฤติกรรม ท่าทาง และปฏิกิริยา	การทำให้คะแนนความเจ็บปวดเป็นภาพ	สีหน้า (หู ตา หนวด ฯลฯ)
เวลาที่ใช้	ประเมินหลายรายการจึงค่อนข้างนาน	ค่อนข้างง่ายจึงสั้น	เน้นสีหน้าจึงสั้น
การใช้งานโดยเจ้าของ	ยาก	เป็นไปได้	เป็นไปได้

การวินิจฉัยและการตัดสินใจให้ยาต้องทำโดยสัตวแพทย์เท่านั้น

สัญญาณความเจ็บปวดที่ตรวจสอบได้ที่บ้าน

สิ่งที่เจ้าของสามารถตรวจพบได้ก่อนคือ การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม - การเปลี่ยนแปลงท่าทาง: ขดตัวหรือยืนยกขาข้างหนึ่ง - ความอยากอาหารลดลง: ปฏิเสธขนมที่เคยชอบ - การเปลี่ยนแปลงการดูแลขน: เลียเฉพาะบริเวณหนึ่งหรือหยุดดูแลขนเลย - พฤติกรรมซ่อนตัว: เข้าไปใต้เตียงหรือมุมห้องและไม่ออกมา - การเปลี่ยนแปลงเสียงร้อง: เสียงครางหรือเสียงคำรามต่ำที่ต่างจากปกติ - การเปลี่ยนแปลงปฏิกิริยา: สะดุ้งหรือแสดงความก้าวร้าวเมื่อพยายามสัมผัส หากพบสัญญาณเหล่านี้หรือมีการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมที่ต่างจากปกติอย่างต่อเนื่อง อาจจำเป็นต้องมีการประเมินความเจ็บปวดโดยสัตวแพทย์

สัญญาณความเจ็บปวดของสัตว์เลี้ยงที่พักผ่อนในท่ากอดเข่า

สัญญาณฉุกเฉินที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที

หากพบสัญญาณต่อไปนี้ ต้องไปโรงพยาบาลทันทีโดยไม่คำนึงถึงคะแนนความเจ็บปวด - การหายใจตื้นและเร็วขึ้นจนสีเหงือกซีดหรือม่วง - ท้องบวมแข็งหรือกรีดร้องเมื่อสัมผัส - เมื่อมีอาการชัก ไม่สามารถยืนได้ หรือระดับการรู้ตัวลดลง - เมื่อความเจ็บปวดรุนแรงขึ้นอย่างกะทันหันหลังผ่าตัด (อาจมีเลือดออกหรือปัญหาการเย็บแผล) - เมื่อไม่ดื่มน้ำและซ่อนตัวเกิน 24 ชั่วโมง นี่คือสัญญาณของภาวะฉุกเฉินเช่นภาวะช็อก ปวดท้อง หรือเลือดออกภายใน ไม่ใช่แค่ความเจ็บปวดธรรมดา

สัตวแพทย์ประเมินความเจ็บปวดอย่างไร?

สัตวแพทย์จะตรวจสอบการเปลี่ยนแปลงในชีวิตประจำวันผ่านการสัมภาษณ์เจ้าของ จากนั้นประเมินเป็น 3 ขั้นตอนคือ การสังเกตจากระยะไกล → การมีปฏิสัมพันธ์ → การคลำ หนังสือเรียนสัตวแพทยศาสตร์ระบุว่าพฤติกรรมตามธรรมชาติในขณะอยู่ห่างๆ นั้นแม่นยำที่สุด จากนั้นบันทึกปฏิกิริยาเมื่อเรียกหรือลูบ และสุดท้ายบันทึกปฏิกิริยาสะดุ้ง หลีกเลี่ยง หรือเสียงร้องเมื่อกดเบาๆ บริเวณที่เจ็บ กระบวนการนี้คือหลักฐานของคะแนนความเจ็บปวด

สัตวแพทย์ประเมินความเจ็บปวดโดยสังเกตแมวจากระยะไกล

ความแตกต่างในการแสดงออกของความเจ็บปวดตามชนิดสัตว์

สุนัขและแมวมีวิธีการแสดงออกถึงความเจ็บปวดที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง - สุนัข: มักมีพฤติกรรมคราง เดินกะเผลก หรือเข้าหาเจ้าของและเกาะติด - แมว: สัญญาณหลักคือการซ่อนตัว หยุดดูแลขน และการเปลี่ยนแปลงสีหน้า - ลักษณะเฉพาะของแมว: มีสัญชาตญาณในการซ่อนความเจ็บปวด จึงมักพบเมื่ออาการแย่ลงแล้ว โดยเฉพาะแมว สีหน้า (Grimace Scale) เป็นหนึ่งในดัชนีที่เชื่อถือได้มากที่สุด หากหูแยกออกด้านข้างหรือหลับตาครึ่งหนึ่ง อาจมีความเป็นไปได้ที่จะเจ็บปวด

สิ่งที่เจ้าของควรจดบันทึกไว้

การจดบันทึกสิ่งต่อไปนี้ก่อนไปโรงพยาบาลจะทำให้การประเมินความเจ็บปวดของสัตวแพทย์แม่นยำขึ้นมาก - เวลาที่อาการเริ่มขึ้นและระยะเวลา - อาการรุนแรงขึ้นในท่าทางเฉพาะ (เช่น ลุกขึ้น ขึ้นบันได ฯลฯ) - การเปลี่ยนแปลงปริมาณอาหารและความถี่ในการขับถ่าย - ระดับกิจกรรมเมื่อเทียบกับปกติ - บริเวณที่แสดงปฏิกิริยาเมื่อสัมผัส การถ่ายวิดีโอสั้นๆ ไว้จะช่วยให้สัตวแพทย์ตรวจสอบการเดินและท่าทางจริง ซึ่งช่วยในการวินิจฉัยได้มาก

เมื่อไหร่ควรประเมินความเจ็บปวดอีกครั้งหลังการจัดการ?

จำเป็นต้องมีการประเมินอีกครั้งแม้หลังจากใช้ยาแก้ปวดแล้ว ความเจ็บปวดเฉียบพลันและความเจ็บปวดเรื้อรังมีช่วงเวลาระหว่างการประเมินต่างกัน และสัตวแพทย์จะตัดสินใจเป็นรายบุคคลตามชนิดของการผ่าตัด ภาวะของสัตว์ และโปรโตคอลการระงับปวด หากคะแนนไม่ลดลงหรือเพิ่มขึ้น อาจต้องปรับชนิดหรือขนาดยา สำหรับความเจ็บปวดเรื้อรังเช่นโรคข้ออักเสบ สามารถตรวจสอบวิธีการจัดการระยะยาวได้ที่ คู่มือการดูแลข้อต่อสัตว์เลี้ยง

สัตวแพทย์ผู้ตรวจสอบคอนเทนต์นี้

Dr. Tony — Punnawat Phongkittirak

สัตวแพทย์

สัตวแพทย์ผู้สำเร็จการศึกษาด้านสัตวแพทยศาสตร์จากมหาวิทยาลัยขอนแก่น ประเทศไทย และผ่านหลักสูตร IVSA ที่ North Carolina State University สหรัฐอเมริกา ด้วยประสบการณ์ทางคลินิกในโรงพยาบาลสัตว์ ปัจจุบันทำงานในสายงานเฮลท์แคร์สัตว์เลี้ยง และมุ่งมั่นสร้างระบบการดูแลดิจิทัลที่เชื่อมผู้เลี้ยงกับสัตวแพทย์

คำถามที่พบบ่อย

เจ้าของสามารถให้คะแนนความเจ็บปวดที่บ้านได้หรือไม่?

การสังเกตโดยประมาณเป็นไปได้ แต่ไม่ควรใช้เกณฑ์คะแนนมาตรฐานในการตัดสินใจรักษา บทบาทที่สำคัญที่สุดคือการบันทึกการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมและส่งต่อให้สัตวแพทย์

หมายความว่าอย่างไรที่แมวซ่อนความเจ็บปวด?

เป็นสัญชาตญาณเพื่อไม่ให้แสดงจุดอ่อนต่อผู้ล่าในธรรมชาติ ดังนั้นอาการจึงมักปรากฏเมื่อความเจ็บปวดดำเนินไปพอสมควร และความแตกต่างเล็กน้อยจากพฤติกรรมปกติจึงต้องให้ความสำคัญ

ให้ยาแก้ปวดแล้วแต่ยังดูเจ็บปวดอยู่ สามารถเพิ่มขนาดยาได้หรือไม่?

ห้ามเพิ่มขนาดยาโดยตัดสินใจเองของเจ้าของเด็ดขาด สัตวแพทย์ต้องปรับใหม่ตามน้ำหนัก ภาวะตับและไต และอาจจำเป็นต้องเพิ่มยาอื่น

ทำไมการประเมินความเจ็บปวดจึงสำคัญหลังผ่าตัด?

หากความเจ็บปวดไม่ได้รับการควบคุมอย่างเพียงพอ สัตว์จะได้รับความทุกข์ทรมาน อัตราการเจ็บป่วยจะสูงขึ้น และผลการฟื้นตัวอาจแย่ลง นอกจากนี้ความถี่ในการประเมินความเจ็บปวดหลังผ่าตัดจะแตกต่างกันตามชนิดของการผ่าตัด ภาวะของสัตว์ก่อนผ่าตัด และโปรโตคอลการระงับปวด ดังนั้นการปฏิบัติตามคำแนะนำของสัตวแพทย์ผู้ดูแลจึงสำคัญสัตวแพทย์ผู้ดูแลจึงสำคัญ

จะแยกความเจ็บปวดในสุนัขแก่กับความชราธรรมดาอย่างไร?

ไม่ควรปล่อยผ่านว่า 'เพราะอายุมาก' การหลีกเลี่ยงการเคลื่อนไหวอาจเกิดจากปวดข้อ และการจัดการความเจ็บปวดสามารถเปลี่ยนคุณภาพชีวิตได้อย่างมาก ลองขอการประเมินความเจ็บปวดในการตรวจสุขภาพประจำปี

แชร์

คอนเทนต์ที่เกี่ยวข้อง

เปรียบเทียบโรงพยาบาลสัตว์ระดับ 1 กับระดับ 2

คู่มือประสิทธิภาพและการให้วิตามิน C

7 อันดับสายพันธุ์สุนัขขาสั้น

โรงพยาบาลทันตกรรมสุนัข ควรไปเมื่อไหร่และเลือกอย่างไร? คู่มือการใช้บริการ

อาการและการจัดการโรคกล้ามเนื้อหัวใจขยาย (DCM) ในแมว

โรคกล้ามเนื้อหัวใจชนิดจำกัดการขยาย (RCM) ในแมวคืออะไร — ตั้งแต่อาการจนถึงช่วงเวลาการดูแล

คู่มือครอบคลุมเกี่ยวกับโรคทางเดินปัสสาวะส่วนล่างในแมว (FLUTD)

อาการและการรักษาภาวะ Portosystemic Shunt (PSS) ในสุนัข — คู่มือฉบับสมบูรณ์เรื่องการลัดวงจรตับ

อาการและโภชนาการในภาวะตับอ่อนบกพร่องชนิดนอกเซลล์ (EPI) ในสุนัข

อาการและการจัดการโรคข้อเสื่อมในสุนัข

เอกสารอ้างอิง

[1] Cenani A., Barter L.S., Pain Assessment — Small Animal Critical Care Medicine 3rd Ed., Chapter 131

[2] Hansen B.D., Analgesia and sedation in the critically ill, J. Vet. Emerg. Crit. Care 15(4):285–294, 2005

[3] Mathews K.A., Pain assessment and general approach to management, Vet. Clin. North Am. Small Anim. Pract. 30(4):729–755, 2000

[4] International Association for the Study of Pain (IASP), Classification of Chronic Pain 2nd Ed., 2012

[5] Advanced Monitoring for Small Animal Emergency and Critical Care 2nd Ed. — Pain Monitoring Chapter