ถูกใจ

แชร์

คู่มือฉบับสมบูรณ์ว่าด้วยวิธีการและรอบการหยอดยาหู

ภูมิคุ้มกันถาม-ตอบคณะที่ปรึกษาสัตวแพทย์ Meongsiljang

แนะนำวิธีหยอดยาหูของสุนัขและแมวเป็นขั้นตอน พร้อมสรุปรอบการหยอดตามอาการและข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

การหยอดยาหูคืออะไร — สรุปประเด็นสำคัญ

การหยอดยาหูคือวิธีการให้ยาเฉพาะที่โดยการหยดยาลงในช่องหูชั้นนอกของสุนัขและแมวโดยตรง เพื่อรักษาอาการอักเสบ การติดเชื้อ และอาการคัน การจัดท่าที่ถูกต้องและการรักษารอบการหยอดอย่างสม่ำเสมอคือสิ่งสำคัญที่สุด หลังหยอดยาต้องนวดบริเวณโคนกระดูกอ่อนใต้ใบหูอย่างเพียงพอนาน 20–30 วินาที เพื่อให้ยากระจายเข้าไปถึงส่วนลึกของช่องหู หากหยุดยาเองกลางคันเพราะเห็นว่าอาการดีขึ้น เชื้อแบคทีเรียอาจเพิ่มจำนวนขึ้นอีกและทำให้เกิดการกลับเป็นซ้ำได้

ควรใช้ยาหูเมื่อใด

หากสัตว์เลี้ยงเกาหูบ่อย สั่นศีรษะอย่างรุนแรง มีสิ่งคัดหลั่งสีน้ำตาลหรือสีเหลืองออกมาจากในหู หรือมีกลิ่นเหม็น มีความเป็นไปได้สูงว่าเป็นโรคหูชั้นนอกอักเสบ ตามตำราสัตวแพทยศาสตร์ โรคหูชั้นนอกอักเสบมักเกิดจากแบคทีเรีย เชื้อยีสต์ และปรสิต ไม่ว่าจะเป็นสาเหตุเดียวหรือหลายสาเหตุร่วมกัน จึงสำคัญมากที่จะต้องตรวจเซลล์วิทยาของหูเพื่อระบุเชื้อก่อโรคก่อน แล้วจึงรับการสั่งจ่ายยาหูที่เหมาะสม โดยเฉพาะการตรวจเซลล์วิทยาก่อนสั่งจ่ายยาปฏิชีวนะหรือยาต้านเชื้อราถือเป็นหลักการสำคัญเพื่อป้องกันการใช้ยาปฏิชีวนะเกินความจำเป็นและเพื่อให้การรักษาถูกต้อง การที่ผู้ดูแลนำยาหูที่เหลือมาใช้เองโดยอาศัยเพียงการสังเกตอาการอาจทำให้ใช้ยาไม่ตรงกับสาเหตุ ส่งผลให้ประสิทธิผลการรักษาลดลงและเพิ่มความเสี่ยงต่อการกลับเป็นซ้ำ

อุปกรณ์ที่ต้องเตรียมก่อนหยอดยา

น้ำยาทำความสะอาด: น้ำยาทำความสะอาดหูที่สัตวแพทย์สั่งจ่าย (ห้ามใช้น้ำส้มสายชูหรือแอลกอฮอล์ที่ผสมเอง)

ผ้าก๊อซหรือสำลีแผ่น: สำหรับเช็ดสิ่งคัดหลั่งบริเวณปากช่องหู (ห้ามสอดไม้พันสำลีเข้าไปในช่องหู)

ยาหู: ยาหยอดหูที่ได้รับการสั่งจ่าย (เปิดฝาและรักษาความสะอาดปลายหัวหยด)

ขนม: สำหรับให้รางวัลทันทีหลังหยอดยา

ผ้าขนหนู: สำหรับห่อตัวแมวหรือสุนัขที่ตื่นตัวมากเพื่อช่วยจัดท่า

วิธีหยอดยาแบบทีละขั้นตอน (ใช้ได้ทั้งสุนัขและแมว)

ขั้นตอนที่ 1: จัดให้สัตว์เลี้ยงนั่งในท่าที่สบาย แล้วดึงใบหูขึ้นเบา ๆ เพื่อให้ช่องหูชั้นนอกเปิดตรง

ขั้นตอนที่ 2: หยดยาเข้าไปในช่องหูตามจำนวนหยดที่สั่งจ่าย (ระวังอย่าให้ปลายหัวหยดสัมผัสกับหู)

ขั้นตอนที่ 3: นวดบริเวณโคนกระดูกอ่อนของหูเบา ๆ นาน 20–30 วินาที จนได้ยินเสียงน้ำแตก

ขั้นตอนที่ 4: เมื่อปล่อยมือ สัตว์เลี้ยงจะสั่นศีรษะ — ใช้ผ้าก๊อซเช็ดยาที่ไหลออกมา

ขั้นตอนที่ 5: ให้รางวัลด้วยขนมทันที เพื่อลดการต่อต้านในครั้งต่อไป

สิ่งที่ห้ามทำโดยเด็ดขาด

การสอดไม้พันสำลีเข้าไปลึกในช่องหูจะดันสิ่งคัดหลั่งเข้าหาเยื่อแก้วหู และอาจทำให้โรคหูชั้นกลางอักเสบรุนแรงขึ้น นอกจากนี้ หากเยื่อแก้วหูได้รับความเสียหาย ส่วนประกอบของยาปฏิชีวนะบางชนิดอาจเข้าสู่หูชั้นในและทำให้เกิดความผิดปกติทางการได้ยินหรือการทรงตัว หากสัตว์เลี้ยงแสดงพฤติกรรมผิดปกติใหม่ เช่น เอียงศีรษะอย่างรุนแรงหรือหันไปด้านใดด้านหนึ่ง ให้หยุดหยอดยาทันทีและติดต่อสถานพยาบาลสัตว์

รอบการหยอดยา — กี่ครั้งต่อวัน และนานเท่าใด

ความถี่และระยะเวลาการหยอดยาหูสำหรับการรักษาโรคหูชั้นนอกอักเสบจะแตกต่างกันตามสาเหตุ ชนิดของยา และความรุนแรงของโรค ตามตำราสัตวแพทยศาสตร์ โรคหูชั้นนอกอักเสบจากแบคทีเรียโดยทั่วไปต้องรักษานาน 14–30 วัน ส่วนกรณีที่เกิดจากเชื้อยีสต์ (Malassezia) หรือไรหู ระยะเวลาก็อาจแตกต่างกันมากตามชนิดของยาที่ใช้ จึงต้องปฏิบัติตามคำแนะนำที่ได้รับการสั่งจ่ายอย่างเคร่งครัด สัตวแพทย์จะกำหนดจำนวนครั้งและระยะเวลาที่เหมาะสมตามน้ำหนักตัว สาเหตุ และความรุนแรงของโรค ควรยุติการรักษาหลังจากการตรวจเซลล์วิทยาของหูในการนัดติดตามผลยืนยันแล้วว่าเชื้อหมดไป เพื่อลดอัตราการกลับเป็นซ้ำ

การเปรียบเทียบรอบการหยอดยาหูตามสาเหตุ

รายการ	หูชั้นนอกอักเสบจากแบคทีเรีย	ยีสต์ (Malassezia)	ไรในหู
จำนวนครั้งที่ให้ยา	วันละ 1~2 ครั้ง	วันละ 1~2 ครั้ง	วันละ 1 ครั้ง หรือชนิดออกฤทธิ์นาน (ทุก 2 สัปดาห์ เป็นต้น)
ระยะเวลารักษา	14~30 วัน	14~21 วัน	4~12 สัปดาห์ (แล้วแต่ยา)
ความถี่การล้างหู	1 ครั้ง ทุก 2~3 วัน	1 ครั้ง ทุก 2~3 วัน	สัปดาห์ละ 1~2 ครั้ง
กำหนดการตรวจติดตาม	หลัง 2 สัปดาห์ (จากนั้นทุก 2 สัปดาห์)	หลัง 2 สัปดาห์	หลัง 2~4 สัปดาห์

ตำราสัตวแพทยศาสตร์แนะนำให้ตรวจติดตามทุก 2 สัปดาห์และตรวจ cytology เพื่อยืนยันการดีขึ้นและสิ้นสุดการรักษา สัตวแพทย์จะปรับตามสาเหตุและความรุนแรง ห้ามขยายหรือย่นระยะเวลาเองโดยพลการ

แนวทางที่แตกต่างสำหรับแมว

เนื่องจากแมวมีความไวของหูสูงและต่อต้านการหยอดยา การห่อตัวด้วยผ้าขนหนูอย่างนุ่มนวลในท่า "บูริโต" จึงเป็นประโยชน์ ตามตำราสัตวแพทยศาสตร์ ไรหู (Otodectes) เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของโรคหูชั้นนอกอักเสบในแมว หากรักษาเพียงตัวเดียว สัตว์เลี้ยงตัวอื่นที่อยู่ร่วมกันอาจแพร่เชื้อกลับมาได้ง่าย ดังนั้นควรตรวจสอบสภาพหูของสุนัขและแมวที่อาศัยอยู่ร่วมกันด้วย และหากจำเป็นให้ดูแลรักษาพร้อมกันตามคำแนะนำของสัตวแพทย์ เพื่อลดการกลับเป็นซ้ำ นอกจากนี้ แมวมีความไวเป็นพิเศษต่อส่วนประกอบของยาเฉพาะที่บางชนิดและอาจเกิดปฏิกิริยาจากการสัมผัสได้ง่าย จึงต้องใช้เฉพาะยาที่ได้รับการสั่งจ่ายสำหรับแมวเท่านั้น

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบสัตวแพทย์ทันที

• หยอดยามาแล้ว 3–5 วันแต่อาการคันและสิ่งคัดหลั่งไม่ลดลง • มีสิ่งคัดหลั่งปนเลือดออกจากหู • เอียงศีรษะไปด้านใดด้านหนึ่งอย่างกะทันหัน หรือทรงตัวไม่ได้ • บริเวณที่หยอดยามีรอยแดงมาก บวม หรือแสดงอาการเจ็บปวด • ดูเหมือนการได้ยินลดลง สัญญาณเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณของปัญหาที่หูชั้นกลางหรือหูชั้นใน หรือผลข้างเคียงจากยา อย่าหยุดยาโดยพลการ ให้ติดต่อสถานพยาบาลสัตว์ทันที

สัตวแพทย์ผู้ตรวจสอบคอนเทนต์นี้

Dr. Tony — Punnawat Phongkittirak

สัตวแพทย์

สัตวแพทย์ผู้สำเร็จการศึกษาด้านสัตวแพทยศาสตร์จากมหาวิทยาลัยขอนแก่น ประเทศไทย และผ่านหลักสูตร IVSA ที่ North Carolina State University สหรัฐอเมริกา ด้วยประสบการณ์ทางคลินิกในโรงพยาบาลสัตว์ ปัจจุบันทำงานในสายงานเฮลท์แคร์สัตว์เลี้ยง และมุ่งมั่นสร้างระบบการดูแลดิจิทัลที่เชื่อมผู้เลี้ยงกับสัตวแพทย์

คำถามที่พบบ่อย

สัตว์เลี้ยงสั่นศีรษะทันทีหลังหยอดยาจนยาหลุดออกมาหมด จะต้องหยอดซ้ำหรือไม่

การสั่นศีรษะหลังการนวดเป็นปฏิกิริยาปกติ เนื่องจากยาสัมผัสกับช่องหูชั้นนอกแล้ว จึงไม่จำเป็นต้องหยอดซ้ำ อย่างไรก็ตาม หากเห็นได้ชัดเจนว่ายาไม่ได้เข้าไปแม้แต่หยดเดียว ให้หยอดอีกครั้งและให้หยอดครั้งถัดไปตามเวลาที่กำหนด

อาการดีขึ้นแล้ว จะหยุดยาหูที่เหลืออยู่ได้หรือไม่

ไม่ได้ แม้อาการจะหายไปแล้ว แต่เชื้อยังคงอยู่ในส่วนลึกของช่องหู การหยุดยากลางคันจะทำให้อัตราการกลับเป็นซ้ำสูงขึ้นอย่างมาก สำหรับโรคหูชั้นนอกอักเสบจากแบคทีเรีย ตามมาตรฐานของตำราสัตวแพทยศาสตร์แนะนำให้รักษาอย่างน้อย 14–30 วัน ต้องใช้ยาครบตามระยะเวลาที่สั่งจ่ายและให้สัตวแพทย์เป็นผู้ตัดสินใจยุติการรักษาในการนัดติดตามผล

จำเป็นต้องทำความสะอาดหูก่อนหยอดยาหรือไม่

หากมีสิ่งคัดหลั่งมาก ยาจะไม่สามารถสัมผัสกับผนังช่องหูได้และประสิทธิผลจะลดลง หากสัตวแพทย์สั่งให้ทำความสะอาดร่วมด้วย ให้ใช้น้ำยาทำความสะอาดก่อน รอให้ช่องหูแห้งเพียงพอแล้วจึงหยอดยา

มีอาการเพียงหูเดียว ต้องหยอดทั้งสองข้างหรือไม่

หลักการคือหยอดเฉพาะข้างที่ได้รับการสั่งจ่ายเท่านั้น หากนำปลายหัวหยดที่ใช้กับหูข้างหนึ่งไปใช้กับอีกข้างโดยไม่ทำความสะอาด อาจทำให้เชื้อแพร่กระจายได้ จึงควรเช็ดปลายหัวหยดด้วยผ้าก๊อซสะอาดหลังใช้กับหูแต่ละข้าง หากได้รับการสั่งจ่ายให้หยอดทั้งสองข้าง ให้ปฏิบัติตามคำแนะนำของสัตวแพทย์

จะใช้ยาหยอดหูของคนหรือยาหูที่เหลือจากครั้งก่อนกับสัตว์เลี้ยงได้หรือไม่

ห้ามโดยเด็ดขาด ยาหยอดหูของคนอาจมีส่วนประกอบที่เป็นพิษต่อสัตว์เลี้ยง เช่น แอลกอฮอล์บางชนิดหรือสารละลายกรด และยาหูที่ได้รับการสั่งจ่ายในอดีตอาจไม่เหมาะกับโรคหูชั้นนอกอักเสบครั้งนี้ที่มีสาเหตุแตกต่างออกไป จำเป็นต้องพาสัตว์เลี้ยงไปพบสัตวแพทย์และรับการสั่งจ่ายยาใหม่

แชร์

คอนเทนต์ที่เกี่ยวข้อง

คู่มือประสิทธิภาพและการให้วิตามิน C

7 อันดับสายพันธุ์สุนัขขาสั้น

ผลของวิตามินดีและปริมาณที่แนะนำ

แปลผลตรวจฮอร์โมนไทรอยด์ในสุนัขและแมวอย่างไร? — ความหมายของแต่ละค่าและการวินิจฉัย

สุนัขตั้งท้องมีอาการอย่างไร — สรุปการเปลี่ยนแปลงตามช่วงเวลาและหัวใจสำคัญของการดูแลก่อนคลอด

ช่วงเวลาและวิธีฝึกการเข้าสังคมของลูกสุนัข

อาการวิตกกังวลจากการแยกจากในสุนัขและวิธีปรับแก้

ควรเลือกอาหารลดน้ำหนักสำหรับสุนัขอย่างไร?

อาการและการดูแลโรคกล้ามเนื้อหัวใจหนาตัว (HCM) ในแมว

อาการและการดูแลโรคหืดในแมว

เอกสารอ้างอิง

[1] BSAVA Manual of Canine and Feline Dermatology, 4th Edition — Otitis Externa Chapter

[2] Feline Emergency and Critical Care Medicine, 2nd Edition — Otitis Media Management

[3] The Cat, Clinical Medicine and Management, 2nd Edition — Ear Disease

[4] Tom LW (2000). Ototoxicity of common topical antimycotic preparations. Laryngoscope 110, 509-516