ถูกใจ

แชร์

อาการและการรักษาเยื่อหุ้มสมองอักเสบในสุนัข – สรุปตั้งแต่สาเหตุถึงพยากรณ์โรค

สมอง/การรับรู้ถาม-ตอบคณะที่ปรึกษาสัตวแพทย์ Meongsiljang

สรุปสาเหตุ อาการสำคัญ วิธีวินิจฉัยและรักษาเยื่อหุ้มสมองอักเสบในสุนัข ตลอดจนวิธีดูแลที่บ้าน โดยอ้างอิงตำราสัตวแพทยศาสตร์และอธิบายให้เข้าใจง่าย

เยื่อหุ้มสมองอักเสบในสุนัขคือโรคอะไร?

สุนัขพันธุ์เล็กนอนพักอยู่บนผ้าห่มที่บ้าน

เยื่อหุ้มสมองอักเสบในสุนัขเป็นโรคทางระบบประสาทที่เกิดการอักเสบในสมองและเยื่อที่หุ้มสมอง อาการเด่นคืออาการต่าง ๆ เช่น ชัก ปวดคออย่างรุนแรง และเดินผิดปกติ เกิดขึ้นอย่างกะทันหัน ตามตำราสัตวแพทยศาสตร์ ผลลัพธ์แตกต่างกันมากในสุนัขแต่ละตัวตามการตอบสนองต่อการรักษาและชนิดของโรค แต่การรักษาอย่างจริงจังและการดูแลต่อเนื่องอาจช่วยให้อาการของสุนัขบางตัวดีขึ้นและเข้าสู่ระยะโรคสงบอย่างคงที่ได้ โรคนี้จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องตรวจพบโดยเร็วและรักษาอย่างต่อเนื่อง

สาเหตุและภูมิหลังการเกิดเยื่อหุ้มสมองอักเสบ

ปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัดของเยื่อหุ้มสมองอักเสบ วงการสัตวแพทย์มองว่าปฏิกิริยาภูมิคุ้มกันทำลายตนเองเป็นสาเหตุที่เป็นไปได้มากที่สุด โดยเซลล์ภูมิคุ้มกันโจมตีเนื้อเยื่อสมองของร่างกายจนเกิดการอักเสบ แม้จะมีสาเหตุจากการติดเชื้อ เช่น แบคทีเรีย ไวรัส หรือเชื้อรา แต่เยื่อหุ้มสมองอักเสบที่ไม่ได้เกิดจากการติดเชื้อและมีภูมิคุ้มกันเป็นตัวกลางพบได้บ่อยกว่ามากในสุนัข โดยเฉพาะสุนัขพันธุ์เล็กและกลุ่มพันธุ์เทร์เรียที่สงสัยว่ามีแนวโน้มเกิดโรค และช่วงอายุที่พบบ่อยแตกต่างกันตามชนิด โรคเยื่อหุ้มสมอง สมอง และไขสันหลังอักเสบชนิดแกรนูโลมา (GME) มักเกิดในสุนัขวัยกลางคนอายุ 4~8 ปี ขณะที่สมองอักเสบชนิดเนื้อตายพบได้บ่อยกว่าในสุนัขอายุน้อยกว่า 4 ปี คาดว่ามีความโน้มเอียงตามสายพันธุ์ที่ทำให้พบโรคได้บ่อยกว่าในบางสายพันธุ์ แต่ยังไม่ทราบกลไกการเกิดโรคที่แน่ชัด และสุนัขทุกสายพันธุ์สามารถเป็นโรคนี้ได้

รายการตรวจสอบอาการสำคัญของเยื่อหุ้มสมองอักเสบ

อาการของเยื่อหุ้มสมองอักเสบแตกต่างกันไปตามบริเวณที่อักเสบ หากตรงกับข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ควรสงสัยปัญหาทางระบบประสาท

ชัก: ร่างกายทั้งตัวเกร็งกะทันหันหรือหมดสติและล้มลง

ปวดคอ: เจ็บมากเมื่อสัมผัสคอและไม่สามารถก้มศีรษะได้

เดินผิดปกติ: เดินเซหรือเดินวนเป็นวง

การมองเห็นลดลง: ชนสิ่งของกะทันหันหรือแสดงพฤติกรรมเหมือนมองไม่เห็น

ไม่มีแรง: ซึมลงกะทันหันและกินอาหารได้น้อย

ไข้สูง: มีไข้โดยไม่ทราบสาเหตุต่อเนื่อง

สัตวแพทย์กำลังตรวจศีรษะและคอของสุนัขพันธุ์เล็กอย่างนุ่มนวล

เปรียบเทียบลักษณะของเยื่อหุ้มสมองอักเสบแต่ละชนิด

เยื่อหุ้มสมองอักเสบที่ไม่ได้เกิดจากการติดเชื้อในสุนัขแบ่งได้เป็นสามชนิดหลัก โดยแต่ละชนิดมีลักษณะและสายพันธุ์ที่พบบ่อยแตกต่างกัน

ชนิด	ลักษณะ	สายพันธุ์ที่พบบ่อย
เยื่อหุ้มสมอง สมอง และไขสันหลังอักเสบชนิดแกรนูโลมา	เกิดแกรนูโลมาในสมอง ไขสันหลัง และตา	สุนัขพันธุ์เล็กและกลุ่มพันธุ์เทร์เรียโดยทั่วไป
สมองอักเสบชนิดเนื้อตาย	เกิดรอยโรคเนื้อตายในสมองใหญ่	ปั๊ก มอลทีส ชิวาวา
สมองอักเสบชนิดเนื้อตายในเนื้อขาว	เนื้อตายในบริเวณเนื้อขาวของสมอง	ยอร์กเชียร์เทร์เรีย

เนื่องจากการจำแนกชนิดที่แน่ชัดทำได้ด้วยการตรวจชิ้นเนื้อเท่านั้น ในทางคลินิกจึงมักเรียกรวมว่า ‘เยื่อหุ้มสมองและสมองอักเสบไม่ทราบสาเหตุ’

วินิจฉัยเยื่อหุ้มสมองอักเสบอย่างไร?

เยื่อหุ้มสมองอักเสบเป็นโรคที่วินิจฉัยยืนยันได้ยาก ตามตำราสัตวแพทยศาสตร์ การวินิจฉัยยืนยันทำได้ด้วยการตรวจเนื้อเยื่อสมองเท่านั้น แต่ในการรักษาจริงจะประเมินจากผลตรวจหลายอย่างร่วมกัน

การตรวจ MRI: เป็นการตรวจด้วยภาพที่สำคัญที่สุดสำหรับระบุตำแหน่งและขอบเขตการอักเสบในสมอง

การตรวจน้ำไขสันหลัง: หากพบโปรตีนและจำนวนเซลล์ในน้ำไขสันหลังเพิ่มขึ้น อาจสงสัยการอักเสบได้

การตรวจเลือด: ตรวจเลือดพื้นฐานร่วมด้วยเพื่อตัดสาเหตุจากการติดเชื้อ

มักประเมินผลตรวจเหล่านี้ร่วมกันและวินิจฉัยเบื้องต้นว่าเป็น ‘เยื่อหุ้มสมองและสมองอักเสบไม่ทราบสาเหตุ’

สุนัขพันธุ์เล็กกำลังเตรียมรับการตรวจสมองในห้อง MRI ของโรงพยาบาลสัตว์

หากพบอาการเหล่านี้ ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที

หากอาการชักนาน 5 นาทีขึ้นไปหรือเกิดซ้ำหลายครั้งในหนึ่งวัน ถือเป็นภาวะฉุกเฉิน หากสมองบวมรุนแรงขึ้น อาจเกิดภาวะสมองเคลื่อนจนถึงขั้นหยุดหายใจได้ หากหมดสติกะทันหัน ร่างกายเป็นอัมพาตทั้งหมด หรือหายใจไม่สม่ำเสมอ ก็ต้องไปห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาลสัตว์ที่ใกล้ที่สุดทันที เวลาอาจเป็นตัวชี้ขาดระหว่างความเป็นกับความตาย

วิธีรักษาเยื่อหุ้มสมองอักเสบ

หัวใจสำคัญของการรักษาเยื่อหุ้มสมองอักเสบคือยากดภูมิคุ้มกัน ซึ่งจะกดปฏิกิริยาภูมิคุ้มกันที่ทำงานมากเกินไปเพื่อลดการอักเสบในสมอง

สเตียรอยด์: เป็นยากดภูมิคุ้มกันพื้นฐานที่สุด โดยเริ่มด้วยขนาดยาสูงในระยะแรกแล้วค่อย ๆ ลดลง

ยากดภูมิคุ้มกันเพิ่มเติม: เมื่อสเตียรอยด์เพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ สัตวแพทย์จะใช้ยาอื่นร่วมด้วย โดยกำหนดชนิดและขนาดยาตามน้ำหนักตัวและอาการ

ระยะเวลารักษาอาจยาวนานตั้งแต่หลายเดือนไปจนถึงหลายปี แม้อาการจะดีขึ้น หากหยุดยาเองจะเพิ่มความเสี่ยงกลับเป็นซ้ำ จึงจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องให้ยาอย่างต่อเนื่องตามคำแนะนำของสัตวแพทย์

ผู้เลี้ยงกำลังป้อนยาให้สุนัขพันธุ์เล็กที่บ้าน

การดูแลที่บ้านและพยากรณ์โรค

สุนัขที่กำลังรักษาเยื่อหุ้มสมองอักเสบจำเป็นต้องได้รับการดูแลที่บ้านอย่างต่อเนื่องเช่นกัน การใช้สเตียรอยด์ระยะยาวอาจทำให้เกิดผลข้างเคียง เช่น อยากอาหารมากขึ้น ดื่มน้ำมากขึ้น และน้ำหนักเพิ่ม สิ่งเหล่านี้เป็นปฏิกิริยาที่พบได้บ่อย แต่หากมีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ให้ปรึกษาสัตวแพทย์ ต้องติดตามผลข้างเคียงของยาด้วยการตรวจเลือดเป็นประจำ สำหรับสุนัขที่มีอาการชัก ควรจัดสภาพแวดล้อมให้ปลอดภัยเพื่อป้องกันการตกจากที่สูง พยากรณ์โรคแตกต่างกันมากตามชนิดและการตอบสนองต่อการรักษา แต่หากเริ่มรักษาอย่างจริงจังตั้งแต่ระยะแรก อาจรักษาคุณภาพชีวิตที่ดีได้นานหลายเดือนถึงหลายปี

สุนัขสายพันธุ์เหล่านี้ต้องระวังเป็นพิเศษ

สุนัขพันธุ์เล็กและกลุ่มพันธุ์เทร์เรียมีความเสี่ยงเกิดเยื่อหุ้มสมองอักเสบสูง โดยเฉพาะปั๊ก ยอร์กเชียร์เทร์เรีย มอลทีส ชิวาวา ชิสุ และปักกิ่ง ซึ่งเป็นสายพันธุ์ที่ทราบว่าพบโรคได้บ่อย หากเลี้ยงสุนัขสายพันธุ์เหล่านี้ ควรใส่ใจต่ออาการทางระบบประสาทที่เกิดขึ้นกะทันหันมากเป็นพิเศษ หากมีอาการชัก ปวดคอ หรือเดินผิดปกติ ทางเลือกที่ดีที่สุดคือไปโรงพยาบาลทันที ไม่ใช่รอดูอาการ

สัตวแพทย์ผู้ตรวจสอบคอนเทนต์นี้

Dr. Tony — Punnawat Phongkittirak

สัตวแพทย์

สัตวแพทย์ผู้สำเร็จการศึกษาด้านสัตวแพทยศาสตร์จากมหาวิทยาลัยขอนแก่น ประเทศไทย และผ่านหลักสูตร IVSA ที่ North Carolina State University สหรัฐอเมริกา ด้วยประสบการณ์ทางคลินิกในโรงพยาบาลสัตว์ ปัจจุบันทำงานในสายงานเฮลท์แคร์สัตว์เลี้ยง และมุ่งมั่นสร้างระบบการดูแลดิจิทัลที่เชื่อมผู้เลี้ยงกับสัตวแพทย์

คำถามที่พบบ่อย

เยื่อหุ้มสมองอักเสบในสุนัขติดต่อไปยังสัตว์อื่นหรือคนหรือไม่?

เยื่อหุ้มสมองอักเสบที่ไม่ได้เกิดจากการติดเชื้อและมีภูมิคุ้มกันเป็นตัวกลางไม่ติดต่อ เนื่องจากระบบภูมิคุ้มกันของสุนัขเองโจมตีเนื้อเยื่อสมอง จึงไม่แพร่ไปยังสัตว์อื่นหรือคน แต่ในกรณีที่พบได้น้อยซึ่งมีสาเหตุจากการติดเชื้อแบคทีเรียหรือเชื้อรา อาจต้องระวังเชื้อก่อโรคนั้น

ค่ารักษาเยื่อหุ้มสมองอักเสบประมาณเท่าใด?

หากรวมการตรวจ MRI การตรวจน้ำไขสันหลัง และการรักษาด้วยยาระยะยาว อาจมีค่าใช้จ่ายสูง ค่าใช้จ่ายแตกต่างกันมากตามโรงพยาบาลและพื้นที่ จึงแนะนำให้สอบถามค่าใช้จ่ายโดยประมาณกับสัตวแพทย์ผู้ดูแลล่วงหน้า การทำประกันสัตว์เลี้ยงไว้อาจช่วยลดภาระได้

สุนัขต้องกินยารักษาเยื่อหุ้มสมองอักเสบตลอดชีวิตหรือไม่?

หลายกรณีจำเป็นต้องรักษาด้วยยานานหลายเดือนถึงหลายปี เมื่ออาการคงที่ สัตวแพทย์จะค่อย ๆ ลดขนาดยา แต่บางกรณีอาจไม่สามารถหยุดยาได้ทั้งหมด การหยุดยาเองจะเพิ่มความเสี่ยงกลับเป็นซ้ำ จึงต้องปฏิบัติตามคำแนะนำของสัตวแพทย์

สามารถป้องกันเยื่อหุ้มสมองอักเสบในสุนัขได้หรือไม่?

เนื่องจากยังไม่ทราบสาเหตุที่ชัดเจนของเยื่อหุ้มสมองอักเสบที่ไม่ได้เกิดจากการติดเชื้อและมีภูมิคุ้มกันเป็นตัวกลาง จึงป้องกันได้ยาก หากเลี้ยงสายพันธุ์ที่พบโรคได้บ่อย วิธีรับมือที่ดีที่สุดคือศึกษาข้อมูลอาการทางระบบประสาทไว้ล่วงหน้าและไปโรงพยาบาลโดยเร็วเมื่อพบความผิดปกติ

สุนัขที่เป็นเยื่อหุ้มสมองอักเสบยังใช้ชีวิตตามปกติได้หรือไม่?

หากตอบสนองต่อการรักษาดี ก็สามารถใช้ชีวิตประจำวันได้ตามปกติ เมื่อควบคุมอาการด้วยยาได้ดี สุนัขสามารถเดินเล่นและใช้ชีวิตได้เหมือนเดิม แต่ต้องตรวจสุขภาพและให้ยาอย่างต่อเนื่อง ส่วนการออกกำลังกายหนักควรตัดสินใจหลังปรึกษาสัตวแพทย์

แชร์

คอนเทนต์ที่เกี่ยวข้อง

7 อันดับสุนัขสายพันธุ์ฉลาดที่สัตวแพทย์และครูฝึกเลือก — อันดับสติปัญญาและศักยภาพในการฝึก

สุนัขของเราขาดสารอาหารหรือเปล่า — สัญญาณภาวะขาดสารอาหารที่มักมองข้ามและวิธีประเมิน

สัญญาณความเจ็บปวดของสัตว์เลี้ยงที่พูดไม่ได้ — 7 พฤติกรรมเตือนที่ต้องไม่พลาด

ทำไมถึงท้องเสียเมื่อเปลี่ยนอาหารกะทันหัน — วิธีเปลี่ยนอาหารที่ปลอดภัยโดยไม่กระทบระบบย่อยอาหาร

อาหารทำเองสำหรับสุนัขปลอดภัยหรือไม่ — วัตถุดิบต้องห้ามที่ต้องตัดออกและวิธีสร้างสมดุลทางโภชนาการ

คู่มือการใช้บริการโรงพยาบาลสัตว์ระดับที่สอง (โรงพยาบาลรับส่งต่อ): ควรไปเมื่อใดและเตรียมตัวอย่างไร

เนื้องอกร้ายมะเร็งเซลล์สแควมัสบริเวณช่องปากและจมูกของแมว — อาการและช่วงเวลาที่ควรไปพบสัตวแพทย์

โรคฮีโมฟีเลียในสุนัขคืออะไร — สัญญาณเตือนรอยฟกช้ำและเลือดออก และวิธีดูแลตลอดชีวิต

หากดวงตาของสุนัขเราขุ่นมัว — อาการต้อกระจกและช่วงเวลาที่เหมาะสมสำหรับการผ่าตัด

โรค Addison ในสุนัข — อาการอ่อนแรงและอาเจียนเฉียบพลัน นี่คือสัญญาณวิกฤตต่อมหมวกไตหรือไม่

เอกสารอ้างอิง

[1] Schaer M. Clinical Medicine of the Dog and Cat, 4th Edition, CRC Press

[2] Ramsey I. Notes on Canine Internal Medicine, 4th Edition, Wiley-Blackwell