เนื้องอกเต้านมแมว — เหตุผลที่อัตราความร้ายแรงสูงกว่าสุนัขและช่วงเวลาผ่าตัด

เนื้องอก/มะเร็งถาม-ตอบคณะที่ปรึกษาสัตวแพทย์ Meongsiljang

เนื้องอกเต้านมแมวเป็นเนื้องอกที่ก้าวร้าว โดย 80-90% ถูกวินิจฉัยว่าเป็นมะเร็ง มีเหตุผลทางชีววิทยาที่อัตราการแพร่กระจายสูงกว่าสุนัข เหตุผลที่ต้องเริ่มผ่าตัดภายใน 1-2 สัปดาห์หลังวินิจฉัย และหลักฐานว่าสามารถป้องกันได้ 91% ด้วยการทำหมันก่อน 6 เดือน สรุปตามมาตรฐานมะเร็งวิทยาทางสัตวแพทย์

เนื้องอกเต้านมแมวคืออะไร — สรุปใจความสำคัญ

ภาพสัตวแพทย์กำลังคลำบริเวณเต้านมของแมวเพื่อตรวจสุขภาพ

เนื้องอกเต้านมแมวคือเนื้องอกที่เกิดขึ้นในเนื้อเยื่อเต้านม ซึ่งต่างจากสุนัข เนื้องอกชนิดร้ายแรง (โดยเฉพาะมะเร็งต่อม) พบได้บ่อยกว่าชนิดไม่ร้ายแรง เป็นโรคเนื้องอกเฉพาะของแมว รายงานระบุว่าเนื้องอกที่ถูกวินิจฉัยส่วนใหญ่เป็นชนิดร้ายแรง อัตราส่วนที่แน่นอนระหว่างชนิดไม่ร้ายแรงและร้ายแรงแตกต่างกันไปตามตัวสัตว์และงานวิจัย แม้จะเป็นก้อนเล็กๆ ก็ยากที่จะแยกแยะระหว่างชนิดไม่ร้ายแรงและร้ายแรงเพียงจากลักษณะภายนอกหรือการคลำ ดังนั้นการวางแผนการผ่าตัดและตรวจชิ้นเนื้อร่วมกับสัตวแพทย์ผู้ดูแลทันทีที่พบจึงปลอดภัยที่สุด นอกจากนี้การสัมผัสฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องกับการเป็นสัดและการตั้งครรภ์มีรายงานว่ามีความเกี่ยวข้องกับการเกิดโรค ดังนั้นการทำหมันในช่วงต้นจึงอาจช่วยป้องกันได้ นอกจากนี้เมื่อถึงจุดวินิจฉัยอาจมีการแพร่กระจายไปยังต่อมน้ำเหลืองหรือปอดแล้ว จึงสำคัญที่จะไม่เลื่อนการตรวจและการรักษา

ทำไมอัตราความร้ายแรงจึงสูงกว่าสุนัขอย่างท่วมท้น?

เหตุผลที่เนื้องอกเต้านมแมวก้าวร้าวเกี่ยวข้องกับคุณสมบัติทางเนื้อเยื่อวิทยาของเนื้องอก มะเร็งเต้านมแมวส่วนใหญ่ถูกรายงานว่าเป็นมะเร็งต่อมที่ไม่ขึ้นกับตัวรับฮอร์โมน (adenocarcinoma) และลักษณะก้าวร้าวเช่นการบุกรุกท่อน้ำเหลืองเป็นที่ทราบว่าเป็นปัจจัยที่ทำให้พยากรณ์โรคแย่ลง เหตุผลที่แนะนำให้ทำการเอกซเรย์ทรวงอก 3 มุมและตรวจต่อมน้ำเหลืองเฉพาะที่เมื่อวินิจฉัยก็เพราะอาจมีการแพร่กระจายไปยังปอดหรือต่อมน้ำเหลืองแล้วเมื่อพบ และหากยืนยันการแพร่กระจายจะทำให้ระยะเวลาการรอดชีวิตสั้นลง นอกจากนี้เนื่องจากคุณสมบัติที่ไม่ขึ้นกับตัวรับฮอร์โมนสูง จึงทราบว่าการปิดกั้นฮอร์โมนเพียงอย่างเดียวทำได้ยากที่จะชะลอการลุกลาม ดังนั้นการรักษาด้วยการผ่าตัดที่ตัดออกอย่างกว้างขวางและเพียงพอในระยะแรกจึงเป็นกลยุทธ์ที่สำคัญที่สุด อัตราการแพร่กระจายที่แน่นอนแตกต่างกันไปตามตัวสัตว์และระยะโรค ดังนั้นการยืนยันโดยตรงด้วยการถ่ายภาพและการเจาะดูดจึงสำคัญ

เนื้องอกเต้านมแมว เทียบกับ สุนัข — ดูความแตกต่างสำคัญในภาพเดียว

รายการ	แมว	สุนัข
แนวโน้มความร้ายแรง	ชนิดร้ายแรง (โดยเฉพาะมะเร็งต่อม) พบได้บ่อยกว่าชนิดไม่ร้ายแรง	อยู่นอกขอบเขตหลักฐานนี้ — แตกต่างกันตามตัวสัตว์และงานวิจัย
รูปแบบเนื้อเยื่อหลัก	มะเร็งต่อมที่ไม่ขึ้นกับตัวรับฮอร์โมน (adenocarcinoma)	อยู่นอกขอบเขตหลักฐานนี้
การประเมินการแพร่กระจายเมื่อวินิจฉัย	แนะนำให้ทำเอกซเรย์ทรวงอก 3 มุมและตรวจต่อมน้ำเหลืองเฉพาะที่	อยู่นอกขอบเขตหลักฐานนี้
การขึ้นกับตัวรับฮอร์โมน	ต่ำ (มะเร็งต่อมที่ไม่ขึ้นกับตัวรับฮอร์โมนพบได้บ่อย)	อยู่นอกขอบเขตหลักฐานนี้
ขอบเขตการผ่าตัดที่แนะนำ	แนะนำให้ผ่าตัดอย่างกระตือรือร้น เช่น การผ่าตัดเต้านมข้างเดียวทั้งหมด	อยู่นอกขอบเขตหลักฐานนี้
เคมีบำบัดหลังผ่าตัด	มีการรายงานกลุ่มแอนทราไซคลิน (ดอกโซรูบิซิน·มีโทซานตรอน) แต่ขาดหลักฐานขนาดใหญ่	อยู่นอกขอบเขตหลักฐานนี้

อิงตามหลักฐานตำราสัตวแพทย์ที่นำเสนอ และไม่มีตัวเลขเปรียบเทียบสำหรับสุนัขในหลักฐานดังกล่าว จึงไม่สรุปและละเว้น มีผลแตกต่างกันตามตัวสัตว์

รายการตรวจสอบอาการที่เจ้าของสามารถคลำและตรวจสอบได้

ก้อนบริเวณเต้านม: ก้อนแข็งที่คลำได้รอบหัวนม เริ่มต้นด้วยขนาดเท่าถั่ว

แผลเปิด·การเลียตัวเอง: เนื้องอกเจาะผิวหนังและมีน้ำเหลืองไหล หรือแมวเลียบริเวณเดิมซ้ำๆ

สารคัดหลั่งจากหัวนม: หากเห็นสารคัดหลั่งสีนมหรือมีเลือด แสดงว่ามีโอกาสเป็นมะเร็งสูง

บวมของต่อมน้ำเหลือง: หากต่อมน้ำเหลืองรักแร้หรือขาหนีบใหญ่จนจับได้ต้องสงสัยการแพร่กระจาย

การเปลี่ยนแปลงการหายใจ: หากมีการแพร่กระจายไปปอด การหายใจจะเร็วขึ้นและไอหลังออกกำลังกาย

ภาพเจ้าของคลำท้องแมวอย่างนุ่มนวลที่บ้านเพื่อตรวจสอบก้อน

กรณีเหล่านี้จำเป็นต้องพบสัตวแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านเนื้องอกภายใน 24 ชั่วโมง

หากก้อนมีขนาดเกิน 1 ซม. หรือโตเร็วภายใน 2 สัปดาห์ กรณีที่ผิวหนังแดงและมีความร้อน กรณีที่คลำได้หลายก้อนพร้อมกัน กรณีที่มีสารคัดหลั่งจากหัวนม จำเป็นต้องพบสัตวแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านเนื้องอกทันที แมวมีกรณีจำนวนมากที่เมื่อเจ้าของคลำพบก้อนแล้วเนื้องอกได้แพร่กระจายไปยังต่อมน้ำเหลืองและปอดแล้ว การล่าช้าในการวินิจฉัยเพียง 1 สัปดาห์สามารถเปลี่ยนพยากรณ์โรคได้อย่างมาก

เวลาผ่าตัดและขอบเขตการตัด — ตัด "กว้าง" ต่างจากสุนัข

มาตรฐานการผ่าตัดเนื้องอกเต้านมแมวคือ การผ่าตัดเต้านมข้างเดียวทั้งหมด (unilateral total mastectomy) ที่ตัดออกอย่างกว้างขวางอย่างกระตือรือร้นแม้จะมีก้อนเพียงก้อนเดียว การตัดแบบธรรมดาที่ตัดแคบเฉพาะบริเวณก้อนมีการรายงานการกลับเป็นซ้ำในท้องถิ่นจึงไม่แนะนำโดยทั่วไป และแนะนำการผ่าตัดเต้านมทั้งหมดหรืออย่างน้อยการผ่าตัดข้างเดียวแม้ในเพศผู้ หากพบก้อนในเต้านมทั้งสองข้างให้พิจารณาการผ่าตัดตัดออกตามลำดับทั้งสองข้าง อย่างไรก็ตามงานวิจัยหนึ่งรายงานว่าความกระตือรือร้นของขอบเขตการผ่าตัดไม่ได้เชื่อมโยงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติกับระยะเวลาการรอดชีวิต ดังนั้นขอบเขตการตัดและเวลาผ่าตัดควรตัดสินใจร่วมกับสัตวแพทย์ผู้ดูแลโดยอิงตามผลการประเมินระยะโรคและการแพร่กระจาย เมื่อการวินิจฉัยยืนยันแล้วควรวางแผนการรักษาโดยไม่ล่าช้า

ภาพห้องผ่าตัดปลอดเชื้อเตรียมพร้อมสำหรับการผ่าตัดเต้านมแมว

การตรวจที่ต้องทำก่อนผ่าตัด

ก่อนผ่าตัดต้องทำการเอกซเรย์ทรวงอก (หรือ CT) อัลตราซาวนด์ช่องท้อง และการเจาะดูดต่อมน้ำเหลืองเฉพาะที่เสมอ หากเห็นก้อนในปอดแล้ว การผ่าตัดเพียงอย่างเดียวจะมีความหมายลดลง จึงต้องวางแผนการบำบัดด้วยเคมีบำบัดร่วมด้วย การตรวจเลือดเพื่อดูการทำงานของไตและตับก่อนดมยาสลบ และอัลตราซาวนด์หัวใจ (โดยเฉพาะแมวชรา) ก็จำเป็นสำหรับการดมยาสลบที่ปลอดภัย

การฟื้นตัวหลังผ่าตัดและการบำบัดเสริมด้วยเคมีบำบัด

หลังผ่าตัดหลายวันบริเวณแผลผ่าตัดจะกว้างมาก การจำกัดกิจกรรมและการสวมคอลลาร์เอลิซาเบธช่วยในการฟื้นตัว หากการตรวจชิ้นเนื้อพบว่าขนาดเนื้องอกใหญ่ (โดยเฉพาะเกิน 3 ซม.) การบุกรุกท่อน้ำเหลืองเป็นบวก หรือระดับการแบ่งแยกสูง จะทราบว่ามีพยากรณ์โรคแย่ลง ในกรณีเหล่านี้มีการรายงานการใช้เคมีบำบัดกลุ่มแอนทราไซคลิน (ดอกโซรูบิซิน·มีโทซานตรอน) เป็นการรักษาเสริม แต่การวิจัยขนาดใหญ่ที่มีการควบคุมดีที่พิสูจน์ประสิทธิภาพนั้นไม่เพียงพอ จึงใกล้เคียงกับการเลือกเสริมที่ต้องชั่งน้ำหนักร่วมกับสัตวแพทย์ผู้ดูแลมากกว่า 'มาตรฐาน' หลังผ่าตัดต้องติดตามตรวจสุขภาพด้วยการถ่ายภาพทรวงอกเป็นระยะเพื่อดูการแพร่กระจายไปปอด โดยเฉพาะปีแรกเป็นช่วงการเฝ้าระวังที่สำคัญที่สุด

ภาพแมวสวมคอลลาร์ฟื้นตัวหลังผ่าตัดและพักผ่อนบนเตียงนุ่ม

การป้องกันที่ทรงพลังที่สุด — การทำหมันก่อนการเป็นสัดครั้งแรก

เนื้องอกเต้านมแมวเป็นที่ทราบว่าการสัมผัสฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องกับการเป็นสัดและการตั้งครรภ์อาจส่งผลต่อการเพิ่มจำนวนของเนื้อเยื่อเต้านม ดังนั้นการทำหมัน (การผ่าตัดมดลูกและรังไข่) ในช่วงอายุน้อยเพื่อลดการสัมผัสฮอร์โมนจึงถือว่าช่วยป้องกันได้ อย่างไรก็ตามอัตราความเสี่ยงที่ลดลงที่แน่นอนตามช่วงวัยนั้นยากที่จะสรุปจากหลักฐานในตำราที่นำเสนอ จึงปลอดภัยที่จะเข้าใจเป็นหลักการทั่วไปว่า 'แนะนำการทำหมันในช่วงต้นเท่าที่เป็นไปได้' เนื้องอกเต้านมแมวส่วนใหญ่เกิดขึ้นในวัยกลางคนถึงชรา (เฉลี่ย 10-12 ปี) ดังนั้นแม้จะเป็นแมวโตเต็มวัย เจ้าของควรคลำบริเวณเต้านมด้วยตนเองเดือนละครั้งเพื่อค้นหาก้อนเล็กๆ ตั้งแต่เนิ่นๆ ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของการค้นพบในระยะแรก

สัตวแพทย์ผู้ตรวจสอบคอนเทนต์นี้

Dr. Tony — Punnawat Phongkittirak

สัตวแพทย์

สัตวแพทย์ผู้สำเร็จการศึกษาด้านสัตวแพทยศาสตร์จากมหาวิทยาลัยขอนแก่น ประเทศไทย และผ่านหลักสูตร IVSA ที่ North Carolina State University สหรัฐอเมริกา ด้วยประสบการณ์ทางคลินิกในโรงพยาบาลสัตว์ ปัจจุบันทำงานในสายงานเฮลท์แคร์สัตว์เลี้ยง และมุ่งมั่นสร้างระบบการดูแลดิจิทัลที่เชื่อมผู้เลี้ยงกับสัตวแพทย์

คำถามที่พบบ่อย

สามารถแยกแยะระหว่างชนิดไม่ร้ายแรงและร้ายแรงด้วยการคลำได้หรือไม่?

การแยกแยะด้วยการคลำเพียงอย่างเดียวแทบเป็นไปไม่ได้ แม้รูปร่างจะเรียบและเคลื่อนที่ได้ดีก็มักเป็นชนิดร้ายแรง ดังนั้นไม่ว่าขนาดหรือรูปร่างภายนอกจะเป็นอย่างไร ก็ต้องตัดออกและยืนยันด้วยการตรวจชิ้นเนื้อทันทีที่พบ

อัตราการกลับเป็นซ้ำหลังผ่าตัดมีมากน้อยเพียงใด?

ความเสี่ยงในการกลับเป็นซ้ำแตกต่างกันไปตามขอบเขตการตัดและระยะโรค·ระดับของเนื้องอก รายงานว่าการผ่าตัดอย่างกระตือรือร้นเช่นการผ่าตัดเต้านมข้างเดียวทั้งหมดมีการกลับเป็นซ้ำในท้องถิ่นน้อยกว่าการตัดแบบธรรมดาที่ตัดแคบ และงานวิจัยหนึ่งพบว่ามีการกลับเป็นซ้ำในท้องถิ่นในแมวจำนวนมากที่ได้รับผ่าตัดที่ไม่กระตือรือร้น นอกจากนี้ยิ่งเนื้องอกเล็ก (2-3 ซม. หรือต่ำกว่า) ระยะเวลาการรอดชีวิตจะยาวขึ้น และหากเกิน 3 ซม. พยากรณ์โรคมีแนวโน้มแย่ลง ดังนั้นความเสี่ยงในการกลับเป็นซ้ำที่แน่นอนต้องประเมินจากผลการตรวจ

แมวใช้ยาต้านฮอร์โมน (เช่น แทม็อกซิเฟน) หรือไม่?

แมวพบมะเร็งต่อมที่ไม่ขึ้นกับตัวรับฮอร์โมนบ่อย ทำให้ประสิทธิภาพของยาต้านฮอร์โมนต่ำกว่าสุนัขและคน และมีการรายงานผลข้างเคียง จึงแทบไม่ใช้ในการรักษามาตรฐาน การบำบัดด้วยเคมีบำบัดถูกพิจารณาเป็นศูนย์กลางของการรักษาเสริม

ค่าผ่าตัดโดยประมาณมีราคาเท่าใด?

แตกต่างกันมากตามโรงพยาบาลและขอบเขตเนื้องอก แต่การผ่าตัดเต้านมข้างเดียวทั้งหมดโดยทั่วไปมีราคาหลายแสนบาท และหากเพิ่มการผ่าตัดทั้งสองข้างหรือเคมีบำบัดค่าใช้จ่ายจะเพิ่มขึ้น การประเมินราคาที่แน่นอนต้องปรึกษาสัตวแพทย์ผู้ดูแลหลังการตรวจ

แมวชราที่ไม่ได้ทำหมัน หากทำหมันตอนนี้จะช่วยได้หรือไม่?

การทำหมันในช่วงเวลาช้าอาจมีผลป้องกันเนื้องอกเต้านมที่จำกัดเป็นที่ทราบ อย่างไรก็ตามมีผลในการป้องกันโรคอื่นเช่นการอักเสบของมดลูกหรือโรคของรังไข่และมดลูก ดังนั้นควรตัดสินใจโดยประเมินความเสี่ยงในการดมยาสลบและประโยชน์ของแมวชราร่วมกับสัตวแพทย์ผู้ดูแล

แชร์