โรคบรูเซลลาในสุนัข (โรคติดต่อจากสัตว์สู่คน)

ภูมิคุ้มกันไกด์โรคคณะที่ปรึกษาสัตวแพทย์ Meongsiljang

โรคบรูเซลลาในสุนัขเป็นโรคติดเชื้อแบคทีเรียที่ติดต่อจากสัตว์สู่คนผ่านการผสมพันธุ์และของเหลวในร่างกาย รวบรวมอาการแท้งบุตร ภาวะมีบุตรยาก ข้ออักเสบ และการป้องกันการติดเชื้อในเจ้าของตามมาตรฐานเวชศาสตร์ภายในสัตว์

โรคบรูเซลลาในสุนัขคืออะไร?

โรคบรูเซลลาในสุนัขเป็นโรคติดต่อจากสัตว์สู่คนที่เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียบรูเซลลา คานิส (Brucella canis) ทำให้การทำงานของระบบสืบพันธุ์ลดลงและแท้งบุตร หัวใจสำคัญคือการวินิจฉัยและแยกตัวแต่เนิ่นๆ หากมีประวัติการผสมพันธุ์หรือเป็นสุนัขพ่อแม่พันธุ์ ต้องตรวจสอบการติดเชื้อด้วยการตรวจซีรั่มก่อนการตั้งครรภ์และการผสมพันธุ์เสมอ หากยืนยันการติดเชื้อต้องหยุดการผสมพันธุ์และเริ่มการรักษาด้วยยาปฏิชีวนะระยะยาว เจ้าของก็อาจติดเชื้อได้ จึงต้องจัดการสุขอนามัยการสัมผัสร่วมด้วย

ติดเชื้อได้อย่างไร? (สาเหตุและเส้นทางติดเชื้อ)

บรูเซลลา คานิสแพร่กระจายส่วนใหญ่ผ่านของเหลวในร่างกายของสุนัขที่ติดเชื้อ เส้นทางที่พบบ่อยที่สุดคือการสัมผัสอวัยวะสืบพันธุ์เช่นการผสมพันธุ์ และยังสามารถแพร่ผ่านทารกที่แท้ง รก สารคัดหลั่งจากมดลูก น้ำอสุจิ ปัสสาวะ และเลือด ตามตำราเรียนเชื้อจะเข้าสู่ร่างกายผ่านเยื่อบุเช่นปาก จมูก (ช่องปากและจมูก) อวัยวะสืบพันธุ์ เยื่อบุตา แล้วแพร่กระจายทั่วร่างกายผ่านต่อมน้ำเหลืองในบริเวณนั้น ดังนั้นหากสุนัขเลียของเหลวที่ติดเชื้อหรือสัมผัสเยื่อบุ (ตา ปาก จมูก) อาจติดเชื้อได้ และยังสามารถแพร่กระจายระหว่างการสัมผัสทางสังคมหรือการดูแลขนตามปกติ ในสถานที่ที่มีการสัมผัสบ่อยเช่นฟาร์มสุนัขหรือสภาพแวดล้อมการเลี้ยงร่วมกันมีความเสี่ยงต่อการแพร่กระจายสูงเป็นพิเศษ

รายการตรวจสอบอาการหลัก

บรูเซลลามีอาการที่ละเอียดอ่อนจนง่ายต่อการมองข้าม หากเห็นสัญญาณด้านล่างให้สงสัย

แท้งบุตรในเพศเมีย: การแท้งบุตรอย่างกะทันหันในช่วงปลายการตั้งครรภ์เป็นอาการหลัก และอาจนำไปสู่การตายคลอดหรือภาวะมีบุตรยาก

ความผิดปกติของอวัยวะสืบพันธุ์ในเพศผู้: เกิดการอักเสบของอัณฑะและต่อมข้างอัณฑะ ภาวะผิวหนังอักเสบที่ถุงอัณฑะ อสุจิไม่เจริญหรือเสียหายทำให้คุณภาพน้ำอสุจิลดลง

ต่อมน้ำเหลืองบวม: เชื้อแพร่กระจายไปยังต่อมน้ำเหลืองในบริเวณเช่นด้านหลังลำคอและขาหนีบอาจบวมได้

ปวดกระดูกสันหลัง (กระดูกสันหลังอักเสบ): เกิดการอักเสบที่กระดูกสันหลัง (L7–S1, กระดูกสันหลังส่วนคอ กระดูกสันหลังส่วนอกและเอว) ไม่ใช่ข้อต่อ ทำให้สุนัขเดินกะเผลกหรือปวดกระดูกสันหลัง และอาจมีอาการทางระบบประสาทร่วมด้วย

ไข้: อาจมีไข้ต่ำหรือไข้สูงเมื่อเป็นต่อมลูกหมากอักเสบหรือติดเชื้อบรูเซลลา

การอักเสบของตา: เยื่อบุตาอักเสบทำให้ตาแดงและหลีกเลี่ยงแสง

เมื่อไหร่ควรไปโรงพยาบาลทันที

หากสุนัขตั้งครรภ์แท้งบุตรอย่างกะทันหัน หรือมีสารคัดหลั่งหรือเลือดออกหลังการผสมพันธุ์ต่อเนื่อง ให้ไปพบสัตวแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง ทารกที่แท้งและรกมีเชื้อจำนวนมากสามารถแพร่ให้สุนัขตัวอื่นและเจ้าของได้ ห้ามสัมผัสด้วยมือเปล่าเด็ดขาด ให้สวมถุงมือใช้ครั้งเดียวและปิดผนึกในถุงแล้วนำไปโรงพยาบาล หากมีอาการเดินกะเผลกกะทันหัน ปวดกระดูกสันหลัง ตาแดงร่วมด้วย อาจเป็นการติดเชื้อทั่วร่างกายที่ลุกลามแล้ว

วินิจฉัยอย่างไร?

บรูเซลลาวินิจฉัยได้ยากจากอาการเพียงอย่างเดียว การตรวจซีรั่ม จึงเป็นพื้นฐาน ใช้การตรวจซีรั่มแอ็กกลูตินเนชันเป็นขั้นตอนคัดกรองเบื้องต้น หากเป็นบวกให้ยืนยันด้วยการตรวจ PCR หรือการเพาะเชื้อ อย่างไรก็ตามผลอาจแตกต่างกันตามวิธีการตรวจจึงควรปรึกษาห้องปฏิบัติการและผลร่วมกัน ตามตำราเวชศาสตร์ภายในสัตว์การสร้างแอนติบอดีใช้เวลา 2-4 สัปดาห์ ดังนั้นในช่วงแรกของการติดเชื้ออาจให้ผลลบปลอม และหากใช้ยาปฏิชีวนะล่วงหน้าก็อาจให้ผลลบได้ จึงปลอดภัยกว่าที่จะตรวจซ้ำเป็นระยะ PCR สามารถตรวจสอบยีนของเชื้อในเลือด ของเหลว และเนื้อเยื่อที่แท้ง แต่ไม่สามารถแยกเชื้อที่มีชีวิตและเชื้อที่ตายได้

วิธีการรักษาและพยากรณ์โรค

บรูเซลลาซ่อนอยู่ในเซลล์ทำให้รักษาให้หายขาดได้ยาก การรักษาโดยทั่วไปสัตวแพทย์จะสั่งจ่าย การรักษาด้วยยาปฏิชีวนะระยะยาวหลายชนิด และ การทำหมัน ชนิดและระยะเวลาของยาปฏิชีวนะสัตวแพทย์จะตัดสินใจตามระดับการติดเชื้อ และต้องให้ยาอย่างต่อเนื่องเป็นเวลานาน การทำหมันเป็นมาตรการสำคัญในการลดการแพร่กระจายผ่านอวัยวะสืบพันธุ์และความเสี่ยงโรคติดต่อจากสัตว์สู่คน อย่างไรก็ตามตามตำราเรียนสุนัขที่ทำหมันแล้วอาจยังคงมีเชื้อบรูเซลลาอยู่ จึงยากที่จะมองว่าการทำหมันเพียงอย่างเดียวทำให้เชื้อหายไปอย่างสมบูรณ์ ดังนั้นหลังการรักษาต้องทำการตรวจซีรั่มเป็นระยะเพื่อตรวจสอบการกลับเป็นซ้ำ และต้องคำนึงว่าผลบวกอาจคงอยู่เกือบ 3 ปี

A veterinarian explaining the treatment plan to the pet owner

การจัดการที่บ้านและข้อควรระวังโรคติดต่อจากสัตว์สู่คน

บรูเซลลาเป็นโรคติดเชื้อจากสัตว์สู่คนที่มนุษย์ก็ติดเชื้อได้ ตำราเรียนเน้นย้ำว่าผู้ที่สัมผัสกับสุนัขที่ติดเชื้อต้องปฏิบัติตามกฎสุขอนามัยเมื่อจัดการปัสสาวะและอุจจาระ เจ้าของต้องสวมถุงมือใช้ครั้งเดียวเสมอเมื่อทำความสะอาดปัสสาวะและสารคัดหลั่งของสุนัขที่ติดเชื้อ และล้างมือด้วยสบู่อย่างละเอียดหลังทำงาน การสวมหน้ากากด้วยอาจช่วยได้ ผู้ตั้งครรภ์ เด็ก และสมาชิกในครอบครัวที่มีภูมิคุ้มกันอ่อนแอควรหลีกเลี่ยงการสัมผัสใกล้ชิดกับสุนัขที่ติดเชื้อ พื้นที่ที่สุนัขที่ติดเชื้ออาศัยและบริเวณขับถ่ายต้องเช็ดให้สะอาดด้วยสารฆ่าเชื้อที่เหมาะสม และแยกจัดการเครื่องนอนและชามอาหาร

ข้อควรระวังสำหรับสุนัขพ่อแม่พันธุ์และบ้านที่มีสุนัขหลายตัว

หากเลี้ยงสุนัขเพื่อวัตถุประสงค์ในการผสมพันธุ์หรือเลี้ยงหลายตัวร่วมกัน ต้องทำการตรวจซีรั่มบรูเซลลาของสุนัขทั้งสองฝ่ายก่อนการผสมพันธุ์ทุกครั้ง แนะนำให้แยกตัวและทำหมันสุนัขที่เป็นบวก และสุนัขตัวอื่นที่ใช้พื้นที่เดียวกันต้องได้รับการตรวจด้วย เมื่อรับเลี้ยงสุนัขจรจัด สุนัขที่ช่วยเหลือ หรือสุนัขที่นำมาจากต่างประเทศใหม่ ต้องรวมการตรวจบรูเซลลาในการตรวจสุขภาพเบื้องต้นเพื่อความปลอดภัย บรูเซลลาแพร่กระจายส่วนใหญ่ผ่านการผสมพันธุ์หรือการสัมผัสเยื่อบุ ความเสี่ยงในการติดเชื้อจากการเดินเล่นทั่วไปที่แค่สัมผัสกันมีแนวโน้มต่ำ

สัตวแพทย์ผู้ตรวจสอบคอนเทนต์นี้

Dr. Tony — Punnawat Phongkittirak

สัตวแพทย์

สัตวแพทย์ผู้สำเร็จการศึกษาด้านสัตวแพทยศาสตร์จากมหาวิทยาลัยขอนแก่น ประเทศไทย และผ่านหลักสูตร IVSA ที่ North Carolina State University สหรัฐอเมริกา ด้วยประสบการณ์ทางคลินิกในโรงพยาบาลสัตว์ ปัจจุบันทำงานในสายงานเฮลท์แคร์สัตว์เลี้ยง และมุ่งมั่นสร้างระบบการดูแลดิจิทัลที่เชื่อมผู้เลี้ยงกับสัตวแพทย์

คำถามที่พบบ่อย

สุนัขที่ติดเชื้อบรูเซลลาต้องทำการุณยฆาตหรือไม่?

ไม่ ในอดีตอาจแนะนำให้ทำการุณยฆาต แต่ปัจจุบันมักรักษาสุนัขไว้ด้วยการทำหมัน การรักษาด้วยยาปฏิชีวนะระยะยาว และการจัดการแยกตัว ตำราเรียนระบุว่าพิจารณาการุณยฆาตเฉพาะกรณีที่การจัดการเช่นการทำหมัน ยาปฏิชีวนะ และการตรวจซ้ำทำได้ยาก อย่างไรก็ตามต้องหยุดการผสมพันธุ์อย่างเด็ดขาด

เป็นโรคที่รักษาให้หายขาดได้หรือไม่?

การกำจัดเชื้ออย่างสมบูรณ์ทำได้ยาก การรักษาสามารถควบคุมอาการและลดจำนวนเชื้อได้ แต่เชื้ออาจแฝงอยู่ในเซลล์และกลับเป็นซ้ำได้ และผลบวกอาจคงอยู่เกือบ 3 ปีหลังติดเชื้อ จึงต้องมีการติดตามตรวจตลอดชีวิต

มีวัคซีนป้องกันหรือไม่?

การป้องกันที่แน่นอนที่สุดในปัจจุบันคือการตรวจซีรั่มก่อนการผสมพันธุ์ การแยกสุนัขที่ติดเชื้อ และการจัดการสุขอนามัย โดยเฉพาะสุนัขพ่อแม่พันธุ์การตรวจเป็นระยะเป็นวิธีการป้องกันที่สำคัญ ควรปรึกษาสัตวแพทย์เกี่ยวกับวิธีการตรวจและการจัดการ

มนุษย์มีอาการอย่างไร?

มนุษย์ก็อาจติดเชื้อแล้วอาการหายไปโดยไม่มีอาการ แต่อาจมีอาการไม่เฉพาะเจาะจงเช่นไข้ หากไม่สบายหลังสัมผัสสุนัขที่ติดเชื้อต้องแจ้งโรงพยาบาลทันทีเพื่อตรวจบรูเซลลา

แมวก็ติดเชื้อบรูเซลลาได้หรือไม่?

บรูเซลลา คานิสเป็นปัญหาการติดเชื้อหลักในสุนัข ข้อมูลเกี่ยวกับแมวมีจำกัดจึงยากที่จะสรุป แต่หากใช้พื้นที่เดียวกับสุนัขที่ติดเชื้อต้องจัดการสุขอนามัยเช่นเดียวกัน

แชร์